Viêm kết mạc, thường được gọi là đau mắt đỏ, là một trong những bệnh lý mắt khá phổ biến. Bệnh xảy ra khi kết mạc – lớp màng mỏng, trong suốt bao phủ phần lòng trắng của mắt và mặt trong mí mắt – bị viêm hoặc nhiễm trùng. Người bệnh thường nhận thấy mắt đỏ, cộm, ngứa, chảy nước mắt hoặc xuất hiện dịch tiết.
Phần lớn trường hợp viêm kết mạc diễn tiến nhẹ và có thể hồi phục tốt nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mắt đỏ đều đơn thuần là đau mắt đỏ. Một số bệnh lý tại giác mạc hoặc bên trong nhãn cầu cũng có thể biểu hiện bằng mắt đỏ, đau và giảm thị lực, vì vậy việc nhận biết các dấu hiệu bất thường có ý nghĩa quan trọng.
Viêm kết mạc là gì?
Kết mạc là một lớp niêm mạc mỏng nằm ở bề mặt trước của nhãn cầu, đồng thời lót mặt trong của mí mắt. Bộ phận này có vai trò bảo vệ bề mặt mắt, góp phần duy trì độ ẩm và tham gia vào hàng rào miễn dịch của mắt.
Khi kết mạc bị viêm, các mạch máu nhỏ tại đây giãn ra khiến lòng trắng mắt chuyển sang màu đỏ hoặc hồng. Tùy nguyên nhân, người bệnh có thể chỉ bị một mắt hoặc cả hai mắt.
Viêm kết mạc có nhiều nguyên nhân. Những nhóm thường gặp gồm nhiễm virus, nhiễm vi khuẩn, dị ứng và kích ứng do hóa chất hoặc dị vật. Trong đó, viêm kết mạc do virus và vi khuẩn có khả năng lây truyền từ người này sang người khác, còn viêm kết mạc dị ứng hoặc do kích ứng thông thường không phải bệnh truyền nhiễm.
Những nguyên nhân thường gây viêm kết mạc
1. Viêm kết mạc do virus
Virus là một trong những nguyên nhân phổ biến của đau mắt đỏ, trong đó adenovirus thường được đề cập là tác nhân quan trọng. Ngoài ra, một số virus khác như herpes simplex hoặc varicella-zoster cũng có thể liên quan đến bệnh.
Viêm kết mạc do virus có thể xuất hiện đồng thời với các biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp như đau họng, ho, hắt hơi hoặc cảm giác mệt mỏi. Dịch tiết ở mắt thường khá loãng, chảy nước mắt nhiều và có thể bắt đầu từ một mắt rồi lan sang mắt còn lại.
Đây là dạng có khả năng lây lan cao. Virus có thể truyền thông qua dịch tiết của mắt, bàn tay hoặc các vật dụng, bề mặt bị nhiễm dịch tiết rồi tiếp xúc với mắt.
2. Viêm kết mạc do vi khuẩn
Vi khuẩn như tụ cầu, liên cầu, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis và một số tác nhân khác có thể gây viêm kết mạc.
Dấu hiệu tương đối điển hình là mắt đỏ kèm dịch tiết đặc màu vàng hoặc xanh. Sau một đêm ngủ, ghèn có thể khô lại khiến hai mí mắt dính vào nhau và khó mở mắt.
Tình trạng này có thể gặp ở một hoặc cả hai mắt và có khả năng lây lan thông qua dịch tiết hoặc các đồ vật bị nhiễm bẩn. Vệ sinh tay không tốt, dùng chung khăn, đồ trang điểm mắt hoặc sử dụng kính áp tròng không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
3. Viêm kết mạc do dị ứng
Khác với hai nhóm trên, viêm kết mạc dị ứng không lây từ người sang người. Bệnh xuất hiện khi mắt phản ứng với các chất gây dị ứng như phấn hoa, bụi nhà, nấm mốc, lông động vật, mỹ phẩm hoặc một số tác nhân khác.
Đặc điểm nổi bật thường là ngứa mắt dữ dội, chảy nước mắt và sưng mí. Bệnh thường xuất hiện ở cả hai mắt và có thể đi kèm hắt hơi, ngứa mũi hoặc chảy nước mũi ở người có cơ địa dị ứng.
Một số trường hợp có tính chất theo mùa, trong khi những người nhạy cảm với bụi nhà hoặc lông thú có thể gặp triệu chứng quanh năm.
4. Viêm kết mạc do kích ứng
Khói bụi, dị vật, hóa chất hoặc một số chất kích thích có thể khiến kết mạc bị kích ứng. Mắt thường đỏ, chảy nước mắt và có cảm giác khó chịu.
Nếu nguyên nhân chỉ là kích ứng nhẹ, triệu chứng có thể giảm sau khi loại bỏ tác nhân. Tuy nhiên, hóa chất ăn mòn hoặc hóa chất độc hại bắn vào mắt là tình huống cần được xử trí khẩn cấp, vì có thể gây tổn thương giác mạc và ảnh hưởng thị lực.
5. Một số yếu tố khác
Ngoài những nguyên nhân trên, tình trạng liên quan đến kính áp tròng, tắc tuyến lệ hoặc tiếp xúc trực tiếp với người đang mắc viêm kết mạc cũng có thể góp phần làm xuất hiện triệu chứng mắt đỏ, tiết dịch và khó chịu.
Đặc biệt, người đeo kính áp tròng cần thận trọng khi xuất hiện mắt đỏ, đau hoặc nhìn mờ vì một số trường hợp có thể liên quan đến nhiễm trùng giác mạc, không nên tự điều trị như đau mắt đỏ thông thường.
Triệu chứng viêm kết mạc thường gặp
Biểu hiện của bệnh thay đổi tùy nguyên nhân, nhưng những dấu hiệu thường gặp gồm:
- Lòng trắng mắt đỏ hoặc hồng.
- Ngứa, nóng rát hoặc cộm mắt.
- Cảm giác như có dị vật trong mắt.
- Chảy nước mắt nhiều.
- Mí mắt sưng.
- Tiết dịch nhầy hoặc mủ.
- Ghèn khiến mí mắt dính vào nhau sau khi ngủ.
- Khó chịu khi nhìn ánh sáng.
- Có thể nhìn mờ.
- Một hoặc cả hai mắt có thể bị ảnh hưởng.
Viêm kết mạc do dị ứng thường nổi bật với ngứa nhiều và chảy nước mắt, trong khi viêm kết mạc do vi khuẩn dễ có dịch tiết đặc màu vàng hoặc xanh. Viêm kết mạc do virus thường gây đỏ mắt, chảy nước mắt, cảm giác cộm và đôi khi đi kèm triệu chứng hô hấp. Tuy nhiên, các biểu hiện này có thể chồng lấp nên không nên chỉ dựa vào triệu chứng để tự xác định nguyên nhân.
Viêm kết mạc có nguy hiểm không?
Đa số trường hợp không gây nguy hiểm nghiêm trọng và có khả năng hồi phục tốt. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng tổn thương thực tế của mắt.
Nếu viêm lan đến giác mạc, người bệnh có thể xuất hiện đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ hoặc giảm thị lực. Một số trường hợp nặng có nguy cơ gây tổn thương giác mạc, để lại ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.
Đặc biệt, trẻ sơ sinh bị đỏ mắt, sưng mí hoặc có nhiều dịch mủ cần được đưa đi khám sớm, vì một số nguyên nhân nhiễm khuẩn ở trẻ sơ sinh có thể tiến triển nhanh và gây tổn thương nghiêm trọng cho giác mạc.
Ngoài ra, mắt đỏ không phải lúc nào cũng do viêm kết mạc. Viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, glaucoma cấp hoặc một số bệnh lý khác cũng có thể gây đỏ mắt. Vì vậy, việc tự mua thuốc nhỏ mắt sử dụng kéo dài không phải lúc nào cũng an toàn.
Khi nào cần đi khám mắt?
Người bệnh nên được bác sĩ nhãn khoa kiểm tra khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Đau mắt rõ hoặc đau tăng dần.
- Sợ ánh sáng nhiều.
- Thị lực giảm hoặc nhìn mờ không cải thiện.
- Mắt đỏ dữ dội.
- Có nhiều mủ màu vàng hoặc xanh.
- Triệu chứng ngày càng nặng.
- Có cảm giác dị vật mạnh trong mắt.
- Đeo kính áp tròng rồi xuất hiện đỏ mắt, đau hoặc nhìn mờ.
- Mắt bị tổn thương do va đập hoặc dị vật.
- Hóa chất bắn vào mắt.
- Trẻ sơ sinh có dấu hiệu viêm kết mạc.
- Bệnh tái phát nhiều lần hoặc kéo dài bất thường.
Đây là những tình huống không nên chỉ theo dõi tại nhà vì có thể cần loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng hơn.
Điều trị viêm kết mạc như thế nào?
Điều trị cần dựa vào nguyên nhân.
Với viêm kết mạc do virus
Phần lớn trường hợp nhẹ có thể tự cải thiện