Tiêm vắc xin là biện pháp chủ động quan trọng giúp phòng ngừa nhiễm virus viêm gan B (HBV), từ đó giảm nguy cơ tiến triển thành viêm gan B mạn tính, xơ gan và ung thư gan. Vắc xin viêm gan B có thể được sử dụng cho nhiều nhóm tuổi, bắt đầu từ trẻ sơ sinh và tiếp tục tiêm cho trẻ lớn, thanh thiếu niên hoặc người trưởng thành chưa có miễn dịch bảo vệ.
Vắc xin viêm gan B có thể tiêm từ bao nhiêu tuổi?
Vắc xin phòng viêm gan B có thể được chỉ định ngay từ giai đoạn sơ sinh. Đặc biệt, trẻ nên được tiêm liều vắc xin đầu tiên càng sớm càng tốt, lý tưởng trong 24 giờ đầu sau sinh.
Việc tiêm sớm có ý nghĩa đặc biệt trong phòng ngừa lây truyền HBV từ mẹ sang con. Nếu người mẹ có nhiễm HBV, trẻ sơ sinh cần được đánh giá và thực hiện biện pháp dự phòng sau sinh theo chỉ định, thường bao gồm vắc xin viêm gan B kết hợp với globulin miễn dịch kháng viêm gan B (HBIG) trong thời gian sớm nhất, tốt nhất trong vòng 12–24 giờ đầu. Hai chế phẩm cần được tiêm tại các vị trí khác nhau.
Đối với trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành chưa được tiêm đầy đủ hoặc chưa có miễn dịch bảo vệ, việc tiêm chủng có thể được thực hiện theo lịch phù hợp với loại vắc xin và tình trạng sức khỏe.
Lịch tiêm vắc xin viêm gan B cho trẻ sơ sinh
Trẻ có mẹ nhiễm virus viêm gan B
Đây là nhóm cần được dự phòng đặc biệt do nguy cơ lây truyền HBV từ mẹ sang con trong quá trình sinh.
Sau sinh, trẻ cần được tiêm:
- Vắc xin viêm gan B: càng sớm càng tốt, trong vòng 24 giờ đầu.
- HBIG: được sử dụng đồng thời theo chỉ định, nhưng phải tiêm ở vị trí khác với vắc xin.
Sau liều sơ sinh, trẻ tiếp tục hoàn thành các liều vắc xin chứa thành phần viêm gan B theo phác đồ của loại vắc xin được sử dụng.
Nếu sử dụng vắc xin phối hợp, lịch tiêm có thể được bố trí vào khoảng 2, 3 và 4 tháng tuổi, sau đó có liều tiếp theo theo chương trình hoặc hướng dẫn của loại vắc xin. Một số vắc xin phối hợp có thể bắt đầu từ khoảng 6 tuần tuổi.
Ở trẻ sinh từ mẹ có HBsAg dương tính, sau khi hoàn thành lịch dự phòng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm HBsAg và anti-HBs ở thời điểm thích hợp để đánh giá tình trạng nhiễm HBV và đáp ứng miễn dịch.
Trẻ có mẹ không nhiễm viêm gan B
Trẻ vẫn nên được tiêm liều vắc xin viêm gan B sơ sinh trong vòng 24 giờ đầu nếu không có chống chỉ định.
Các liều tiếp theo được thực hiện theo loại vắc xin và chương trình tiêm chủng. Một số phác đồ thường gặp gồm:
- Phác đồ 0–1–2–12 tháng: liều thứ hai sau mũi đầu 1 tháng, liều thứ ba sau mũi đầu 2 tháng và liều nhắc lại khoảng 12 tháng sau liều đầu.
- Phác đồ 0–1–6 tháng: liều thứ hai sau mũi đầu 1 tháng và liều thứ ba sau mũi đầu 6 tháng.
Không nên tự ý lựa chọn phác đồ chỉ dựa trên số tháng tuổi. Lịch tiêm cụ thể cần căn cứ vào tên vắc xin, hàm lượng, tuổi của trẻ và các mũi đã tiêm trước đó.
Trẻ lớn hoặc thanh thiếu niên chưa tiêm vắc xin viêm gan B có tiêm được không?
Có. Trẻ lớn, trẻ vị thành niên và thanh thiếu niên chưa được tiêm hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm vẫn có thể được tiêm bổ sung.
Thông thường, lịch cơ bản gồm 3 liều, trong đó:
- Mũi 1: thời điểm bắt đầu tiêm.
- Mũi 2: cách mũi 1 ít nhất 4 tuần.
- Mũi 3: được thực hiện theo khoảng cách tối thiểu quy định đối với loại vắc xin, thường vào khoảng 4–6 tháng sau mũi trước đó.
Nếu trẻ đã từng tiêm một hoặc hai liều nhưng bị gián đoạn, thông thường không cần tiêm lại từ đầu. Bác sĩ sẽ dựa vào lịch sử tiêm chủng để tiếp tục hoàn thành số liều còn thiếu.
Người lớn có cần tiêm vắc xin viêm gan B không?
Người trưởng thành chưa có miễn dịch bảo vệ vẫn có thể tiêm vắc xin viêm gan B, đặc biệt khi thuộc nhóm có nguy cơ phơi nhiễm với HBV.
Những người có thể cần được lưu ý gồm:
- Người chưa từng tiêm hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm.
- Người có bạn tình hoặc người thân nhiễm HBV.
- Nhân viên y tế và người thường xuyên có nguy cơ tiếp xúc với máu, dịch cơ thể.
- Người chạy thận nhân tạo hoặc có một số bệnh lý mạn tính nhất định.
- Người có nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp hoặc sinh hoạt.
- Người có nhu cầu chủ động phòng ngừa HBV nhưng chưa có bằng chứng về miễn dịch.
Ở người lớn, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm huyết thanh học trước khi tiêm, đặc biệt khi có nguy cơ nhiễm HBV hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng. Các xét nghiệm thường được sử dụng để đánh giá tình trạng nhiễm và miễn dịch gồm HBsAg, anti-HBs và trong một số trường hợp anti-HBc.
Điểm quan trọng là anti-HBs và HBsAg có ý nghĩa khác nhau: HBsAg được sử dụng để đánh giá tình trạng nhiễm HBV hiện tại, trong khi anti-HBs phản ánh tình trạng miễn dịch. Vì vậy, không nên sử dụng khái niệm “chưa có kháng thể” để kết luận một người có cần tiêm hay không mà không đánh giá đầy đủ bối cảnh lâm sàng.
Người lớn tiêm vắc xin viêm gan B bao nhiêu mũi?
Phác đồ phổ biến cho người lớn chưa được tiêm trước đó là 3 liều.
Lịch thường gặp:
- Mũi 1: ngày bắt đầu tiêm.
- Mũi 2: sau mũi 1 khoảng 1 tháng.
- Mũi 3: khoảng 6 tháng sau mũi 1.
Một số loại vắc xin có thể áp dụng phác đồ khác, bao gồm lịch tiêm nhanh hoặc lịch dành riêng cho từng nhóm đối tượng. Vì vậy, người tiêm cần tuân thủ đúng hướng dẫn của loại vắc xin đã được lựa chọn.
Khoảng cách giữa các liều có ý nghĩa quan trọng. Mũi thứ hai không nên tiêm sớm hơn khoảng cách tối thiểu quy định, còn liều cuối cần bảo đảm khoảng cách phù hợp với các liều trước.
Tiêm vắc xin viêm gan B có cần tiêm nhắc lại không?
Sau khi hoàn thành lịch tiêm cơ bản, đa số người khỏe mạnh không cần tự động tiêm nhắc lại định kỳ nếu không có chỉ định đặc biệt.
Kháng thể anti-HBs có thể giảm theo thời gian, nhưng sự suy giảm nồng độ kháng thể không đồng nghĩa với mất hoàn toàn khả năng bảo vệ miễn dịch. Việc có cần xét nghiệm hoặc tiêm nhắc lại hay không phụ thuộc vào nhóm nguy cơ và tình trạng sức khỏe cụ thể.
Đối với một số nhóm đặc biệt, chẳng hạn người suy giảm miễn dịch hoặc người chạy thận nhân tạo, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi anti-HBs và tiêm bổ sung khi cần thiết.
Giá vắc xin viêm gan B bao nhiêu?
Chi phí tiêm phòng không cố định vì phụ thuộc vào loại vắc xin, hàm lượng, cơ sở tiêm chủng và thời điểm thực hiện.
Mức giá tham khảo được ghi nhận tại một số cơ sở có thể dao động từ khoảng 200.000–800.000 đồng/mũi. Chẳng hạn, một số loại vắc xin viêm gan B đơn có mức giá tham khảo khoảng:
- Gene Hbvax 0,5 ml: khoảng 194.000 đồng/mũi.
- Gene Hbvax 1 ml: khoảng 215.000 đồng/mũi.
- Heberbiovac HB 0,5 ml: khoảng 210.000 đồng/mũi.
- Heberbiovac HB 1 ml: khoảng 250.000 đồng/mũi.
- Một số cơ sở có mức giá vắc xin viêm gan B khoảng 236.000 đồng/mũi.
Đây chỉ là mức giá tham khảo tại thời điểm khảo sát, không phải mức giá áp dụng chung cho tất cả cơ sở y tế. Chi phí thực tế có thể thay đổi theo từng thời điểm và từng chương trình tiêm chủng. Ngoài giá vắc xin, trong một số trường hợp có thể phát sinh chi phí khám sàng lọc hoặc xét nghiệm trước tiêm.
Khi nào không nên tiêm hoặc cần trì hoãn?
Trước mỗi lần tiêm, người được tiêm cần được khám sàng lọc nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe và tiền sử phản ứng với vắc xin.
Không nên tiêm nếu người bệnh từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng hoặc sốc phản vệ với liều vắc xin viêm gan B trước đó hoặc với thành phần của vắc xin.
Trường hợp đang mắc bệnh cấp tính mức độ vừa hoặc nặng, đặc biệt có sốt, bác sĩ có thể chỉ định trì hoãn tiêm cho đến khi tình trạng sức khỏe ổn định.
Người có bệnh nền, đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, đang mang thai hoặc có tiền sử phản ứng bất thường sau tiêm chủng nên thông báo đầy đủ cho nhân viên y tế trước khi tiêm.
Những lưu ý sau khi tiêm
Sau tiêm, nên ở lại cơ sở tiêm chủng để được theo dõi trong thời gian theo quy định nhằm phát hiện sớm các phản ứng bất thường.
Một số phản ứng tại chỗ như đau, đỏ hoặc sưng nhẹ tại vị trí tiêm có thể xuất hiện và thường tự cải thiện.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như khó thở, phù mặt hoặc môi, nổi mề đay toàn thân, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc các biểu hiện nghi ngờ phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần được xử trí y tế ngay lập tức.
Kết luận
Vắc xin viêm gan B có thể được sử dụng từ giai đoạn sơ sinh, trong đó liều đầu tiên nên được thực hiện càng sớm càng tốt, đặc biệt trong 24 giờ đầu sau sinh. Trẻ lớn, thanh thiếu niên và người trưởng thành chưa được tiêm hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm vẫn có thể chủ động tiêm phòng theo chỉ định.
Lịch tiêm không hoàn toàn giống nhau cho mọi người mà phụ thuộc vào tuổi, tiền sử tiêm chủng, tình trạng miễn dịch, nguy cơ phơi nhiễm và loại vắc xin được sử dụng. Người có nguy cơ nhiễm HBV hoặc không rõ tình trạng miễn dịch nên được nhân viên y tế tư vấn và cân nhắc xét nghiệm phù hợp trước khi tiêm.
Đặc biệt, trẻ sinh từ mẹ nhiễm HBV cần được thực hiện dự phòng lây truyền mẹ-con càng sớm càng tốt sau sinh, với vắc xin viêm gan B và HBIG theo chỉ định chuyên môn.