Viêm gan B thể ngủ, thuật ngữ chuyên môn thường được dùng để chỉ viêm gan B mạn tính không hoạt động, vẫn có khả năng lây truyền cho người khác. Tuy nhiên, nguy cơ lây nhiễm thường thấp hơn so với giai đoạn viêm gan B hoạt động, khi virus nhân lên mạnh và tải lượng HBV-DNA trong máu cao.
Việc người bệnh không có triệu chứng hoặc men gan nằm trong giới hạn bình thường không đồng nghĩa với việc virus đã được loại bỏ hoàn toàn khỏi cơ thể. Vì vậy, người mang HBV vẫn cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm và theo dõi sức khỏe định kỳ.
Viêm gan B thể ngủ là gì?
Viêm gan B thể ngủ hay viêm gan B mạn tính không hoạt động là trạng thái trong đó virus viêm gan B (HBV) vẫn tồn tại trong cơ thể nhưng hoạt động sao chép ở mức thấp. Người bệnh thường có:
- HBsAg dương tính kéo dài, cho thấy tình trạng nhiễm HBV mạn tính.
- HBeAg thường âm tính.
- HBV-DNA ở mức thấp hoặc không phát hiện được tùy thời điểm và độ nhạy của xét nghiệm.
- Men gan ALT thường trong giới hạn bình thường.
- Không có hoặc có rất ít biểu hiện lâm sàng liên quan đến viêm gan.
Đây là trạng thái tương đối ổn định nhưng không có nghĩa là virus đã biến mất hoàn toàn. HBV vẫn có thể tái hoạt động trong một số trường hợp, đặc biệt khi hệ miễn dịch bị suy giảm hoặc người bệnh sử dụng một số thuốc ức chế miễn dịch.
Viêm gan B thể ngủ có lây không?
Có. Người mắc viêm gan B thể không hoạt động vẫn có thể truyền HBV cho người khác.
Khả năng lây nhiễm phụ thuộc nhiều vào sự hiện diện của virus trong máu và dịch cơ thể, trong đó tải lượng HBV-DNA càng cao thì nguy cơ lây truyền càng đáng lưu ý. Ngược lại, khi HBV-DNA ở mức rất thấp, nguy cơ thường giảm đáng kể nhưng không nên mặc định là bằng không.
Do đó, người được xác định nhiễm HBV mạn tính, kể cả đang ở trạng thái không hoạt động, vẫn cần chủ động phòng ngừa lây nhiễm cho người thân và bạn tình.
Viêm gan B thể ngủ lây qua những đường nào?
HBV chủ yếu lây truyền khi máu hoặc một số dịch cơ thể có chứa virus của người nhiễm tiếp xúc với cơ thể người chưa có miễn dịch.
1. Lây truyền qua đường máu
Virus có thể truyền qua tiếp xúc với máu nhiễm HBV, chẳng hạn:
- Dùng chung bơm kim tiêm.
- Dùng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có khả năng gây chảy máu.
- Sử dụng dụng cụ xăm hình, xỏ khuyên hoặc dụng cụ y tế không được tiệt khuẩn đúng quy trình.
- Tiếp xúc trực tiếp với máu của người nhiễm qua vết thương hở.
Vì vậy, người mang HBV không nên dùng chung những vật dụng cá nhân có thể dính máu với người khác.
2. Lây truyền qua quan hệ tình dục
HBV có thể lây qua tinh dịch và dịch tiết âm đạo khi quan hệ tình dục với người nhiễm mà không có biện pháp bảo vệ.
Bạn tình hoặc người sống chung với người mắc viêm gan B nên được xét nghiệm để xác định tình trạng miễn dịch và tiêm vắc-xin viêm gan B nếu chưa có miễn dịch phù hợp.
3. Lây truyền từ mẹ sang con
HBV có thể truyền từ mẹ sang trẻ, đặc biệt trong quá trình chuyển dạ và sinh. Nguy cơ này liên quan chặt chẽ với tải lượng virus của người mẹ.
WHO khuyến cáo trẻ sơ sinh cần được tiêm vắc-xin viêm gan B càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 24 giờ sau sinh. Với những trường hợp mẹ có tải lượng HBV cao, bác sĩ có thể chỉ định thêm biện pháp dự phòng bằng thuốc kháng virus trong thai kỳ nhằm giảm nguy cơ lây truyền cho trẻ.
Viêm gan B thể ngủ có lây qua ăn uống không?
Không. Viêm gan B không lây qua các tiếp xúc thông thường trong sinh hoạt hằng ngày.
Người mắc viêm gan B không cần cách ly với gia đình và không cần sử dụng dụng cụ ăn uống riêng chỉ vì nhiễm HBV. Virus không lây qua việc:
- Ăn chung thức ăn.
- Dùng chung bát, đũa, cốc hoặc thìa.
- Bắt tay.
- Ôm hoặc tiếp xúc thông thường.
- Ho, hắt hơi.
- Ngồi cạnh hoặc sinh hoạt chung.
Điều cần quan tâm là phòng tránh những tình huống có khả năng tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể có chứa HBV.
Người bị viêm gan B thể ngủ cần làm gì để hạn chế lây nhiễm?
Người mang HBV nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa sau:
- Không dùng chung bàn chải đánh răng, dao cạo râu, kìm cắt móng tay và các vật dụng cá nhân có thể gây tổn thương da.
- Che phủ các vết thương hở, tránh để máu tiếp xúc với người khác.
- Không dùng chung bơm kim tiêm.
- Thực hiện quan hệ tình dục an toàn nếu bạn tình chưa được xác định có miễn dịch với HBV.
- Khuyến khích người thân, bạn tình và những người có nguy cơ tiếp xúc với máu được xét nghiệm viêm gan B và tiêm vắc-xin khi chưa có miễn dịch.
- Không hiến máu hoặc hiến các sản phẩm sinh học khi đang nhiễm HBV.
- Thông báo cho nhân viên y tế về tình trạng nhiễm HBV trước khi thực hiện các thủ thuật hoặc điều trị có liên quan.
Viêm gan B thể ngủ có cần điều trị không?
Không phải tất cả người mắc viêm gan B mạn tính không hoạt động đều cần sử dụng thuốc kháng virus ngay. Quyết định điều trị cần dựa trên HBV-DNA, ALT, tình trạng tổn thương/xơ hóa gan, tuổi, bệnh lý đi kèm và các yếu tố nguy cơ khác.
Ngay cả khi chưa cần điều trị, người bệnh vẫn nên được bác sĩ chuyên khoa theo dõi định kỳ. Trạng thái không hoạt động có thể thay đổi theo thời gian và HBV có khả năng tái hoạt động, dẫn đến tăng HBV-DNA, tăng men gan và tổn thương gan.
Người mắc viêm gan B thể ngủ cần theo dõi những gì?
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi:
- HBsAg và các dấu ấn huyết thanh học của HBV.
- HBeAg/anti-HBe.
- Định lượng HBV-DNA.
- Men gan, đặc biệt ALT và AST.
- Đánh giá mức độ xơ hóa gan khi có chỉ định.
- Siêu âm gan và các xét nghiệm tầm soát ung thư gan ở những người thuộc nhóm nguy cơ.
Việc theo dõi định kỳ giúp phát hiện sớm tình trạng virus tái hoạt động hoặc những thay đổi bất thường tại gan để có hướng xử trí phù hợp.
Có cần lo lắng khi sống chung với người bị viêm gan B thể ngủ?
Không cần tránh tiếp xúc thông thường với người mắc viêm gan B. Điều quan trọng là xác định tình trạng miễn dịch của những người sống cùng và thực hiện tiêm phòng nếu chưa có miễn dịch.
Vắc-xin viêm gan B hiện là biện pháp chủ động quan trọng để phòng ngừa nhiễm HBV. WHO khuyến cáo tiêm vắc-xin cho trẻ sơ sinh và những người chưa có miễn dịch phù hợp.
Kết luận
Viêm gan B thể ngủ vẫn có khả năng lây truyền, mặc dù nguy cơ thường thấp hơn khi virus đang hoạt động mạnh. Người bệnh không lây HBV qua các tiếp xúc sinh hoạt thông thường như ăn chung, dùng chung bát đũa, bắt tay hay ôm.
Do virus vẫn tồn tại trong cơ thể, người mắc viêm gan B mạn tính không hoạt động cần tiếp tục theo dõi định kỳ, thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm và bảo đảm những người có nguy cơ tiếp xúc được xét nghiệm, tiêm vắc-xin khi cần thiết. Việc đánh giá mức độ hoạt động của bệnh và nhu cầu điều trị nên được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa dựa trên kết quả xét nghiệm và tình trạng gan của từng người.