Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe và hỗ trợ chức năng gan ở người mắc viêm gan B. Một chế độ ăn cân đối, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và phù hợp với tình trạng bệnh có thể giúp người bệnh duy trì thể trạng, hạn chế các yếu tố làm gia tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan.
Người bị viêm gan B không nhất thiết phải kiêng khem quá mức. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm đa dạng, ưu tiên thực phẩm tươi, giàu dinh dưỡng, hạn chế rượu bia, chất béo không lành mạnh, đường và các thực phẩm có nguy cơ mất an toàn vệ sinh.
Nguyên tắc dinh dưỡng dành cho người bị viêm gan B
Người bệnh nên xây dựng chế độ ăn dựa trên một số nguyên tắc cơ bản:
- Đảm bảo đầy đủ năng lượng và các nhóm chất dinh dưỡng cần thiết, bao gồm chất đạm, carbohydrate, chất béo, vitamin và khoáng chất.
- Ưu tiên thực phẩm tươi, có nguồn gốc rõ ràng và được chế biến hợp vệ sinh.
- Ăn uống điều độ, có thể chia thành nhiều bữa nhỏ nếu cảm giác thèm ăn kém hoặc dễ đầy bụng.
- Ưu tiên các món luộc, hấp, nấu, hầm; hạn chế chiên rán và sử dụng nhiều dầu mỡ.
- Thực phẩm cần được nấu chín kỹ, đặc biệt là thịt, cá, trứng và hải sản.
- Uống đủ nước tùy theo nhu cầu của cơ thể và tình trạng sức khỏe. Người bệnh có phù, cổ trướng hoặc bệnh gan tiến triển cần tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ về lượng nước và natri.
- Không tự ý sử dụng các sản phẩm thảo dược, thuốc bổ hoặc thực phẩm chức năng với mục đích “giải độc gan” khi chưa được nhân viên y tế tư vấn.
Người bị viêm gan B nên ăn gì?
1. Rau xanh và trái cây tươi
Rau củ và trái cây là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ cùng nhiều hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa. Người bệnh có thể lựa chọn đa dạng các loại rau xanh, súp lơ, cà rốt, bí đỏ, cà chua, rau cải, cam, bưởi, táo, chuối, dâu tây và các loại trái cây khác tùy khẩu vị.
Nên ưu tiên trái cây tươi thay vì nước ép hoặc các sản phẩm chứa nhiều đường bổ sung. Với người mắc đái tháo đường hoặc có gan nhiễm mỡ, lượng trái cây cũng cần được sử dụng phù hợp với tổng khẩu phần carbohydrate trong ngày.
2. Thực phẩm giàu protein chất lượng tốt
Protein cần thiết cho việc duy trì khối lượng cơ, phục hồi mô và đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể. Người bệnh có thể lựa chọn:
- Cá.
- Thịt gia cầm bỏ da.
- Thịt nạc.
- Trứng với lượng phù hợp.
- Đậu phụ và các sản phẩm từ đậu nành.
- Các loại đậu và hạt.
Không nên loại bỏ hoàn toàn protein khỏi khẩu phần nếu không có chỉ định đặc biệt. Đặc biệt ở người mắc bệnh gan mạn tính, suy dinh dưỡng hoặc mất khối lượng cơ, việc cung cấp đủ protein có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe tổng thể.
3. Ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ
Gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám, lúa mạch và các loại ngũ cốc nguyên hạt có thể được sử dụng để cung cấp carbohydrate phức hợp và chất xơ.
Nhóm thực phẩm này có thể giúp duy trì sức khỏe hệ tiêu hóa và hỗ trợ kiểm soát cân nặng, đường huyết cũng như chuyển hóa lipid. Người bệnh nên lựa chọn khẩu phần phù hợp với nhu cầu năng lượng và bệnh lý đi kèm.
4. Chất béo không bão hòa
Chất béo vẫn cần thiết trong chế độ ăn, nhưng nên ưu tiên nguồn chất béo không bão hòa với lượng vừa phải. Có thể sử dụng dầu ô liu, dầu cải, dầu hướng dương, các loại cá béo, quả bơ và một số loại hạt.
Đồng thời, nên hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa thường có nhiều trong mỡ động vật, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và một số sản phẩm chế biến công nghiệp.
5. Sữa và thực phẩm lên men phù hợp
Sữa, sữa chua và một số thực phẩm lên men có thể được sử dụng nếu người bệnh dung nạp tốt. Sữa chua chứa protein, canxi và các vi khuẩn có lợi, có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe đường tiêu hóa.
Nên ưu tiên sản phẩm ít đường hoặc không bổ sung nhiều đường, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì, đái tháo đường hoặc gan nhiễm mỡ.
6. Nước và đồ uống phù hợp
Nước lọc là lựa chọn phù hợp để đáp ứng nhu cầu dịch hằng ngày. Không cần sử dụng các loại nước hoặc trà với mục đích “thải độc gan”, bởi gan và thận vốn đảm nhiệm các quá trình chuyển hóa và đào thải chất trong cơ thể.
Nếu người bệnh có xơ gan, cổ trướng, phù hoặc các vấn đề về thận, lượng nước và muối cần được điều chỉnh theo hướng dẫn của bác sĩ.
Viêm gan B không nên ăn gì?
1. Rượu, bia và đồ uống có cồn
Rượu bia là nhóm đồ uống người mắc viêm gan B nên tránh. Ethanol được chuyển hóa chủ yếu tại gan và có thể gây tổn thương tế bào gan. Khi kết hợp với nhiễm virus viêm gan B, việc tiếp tục sử dụng rượu có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan và thúc đẩy tiến triển bệnh.
Vì vậy, người mắc viêm gan B, đặc biệt người đã có bệnh gan mạn tính hoặc xơ gan, nên tránh hoàn toàn rượu bia và các đồ uống có cồn.
2. Thực phẩm nhiều chất béo và đồ chiên rán
Thức ăn nhanh, đồ chiên ngập dầu, thịt nhiều mỡ, da gia cầm, mỡ động vật và các món chứa nhiều chất béo bão hòa nên được hạn chế.
Việc tiêu thụ quá nhiều năng lượng và chất béo có thể góp phần gây thừa cân, béo phì và gan nhiễm mỡ, từ đó làm tăng thêm các yếu tố bất lợi đối với sức khỏe gan.
3. Thực phẩm nhiều đường
Nên hạn chế nước ngọt có đường, bánh kẹo, trà sữa, đồ uống nhiều đường và các món tráng miệng chứa nhiều đường tinh luyện.
Tiêu thụ quá nhiều đường có thể làm tăng tổng lượng năng lượng đưa vào cơ thể, góp phần gây tăng cân và tích tụ mỡ tại gan. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý ở người đồng thời mắc gan nhiễm mỡ, thừa cân hoặc rối loạn chuyển hóa.
4. Thực phẩm chứa nhiều muối
Không nên sử dụng quá nhiều muối, nước chấm mặn, thực phẩm muối chua, thịt cá chế biến mặn, đồ hộp và một số loại thực phẩm chế biến sẵn.
Ở người đã xuất hiện xơ gan, đặc biệt khi có cổ trướng hoặc phù, việc kiểm soát lượng natri trong khẩu phần có thể trở nên quan trọng hơn và cần thực hiện theo chỉ định của bác sĩ.
5. Thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín kỹ
Người mắc bệnh gan nên đặc biệt chú ý đến an toàn thực phẩm. Cần hạn chế hoặc tránh các món sống, tái như gỏi cá, hải sản sống, thịt chưa chín kỹ và các thực phẩm có nguy cơ nhiễm khuẩn.
Nguy cơ nhiễm khuẩn từ thực phẩm có thể nghiêm trọng hơn ở người mắc bệnh gan tiến triển hoặc xơ gan. Vì vậy, nguyên tắc “ăn chín, uống sôi”, bảo quản thực phẩm đúng cách và giữ vệ sinh trong quá trình chế biến là rất cần thiết.
6. Thực phẩm chế biến sẵn
Thịt chế biến sẵn, đồ hộp, mì ăn liền, thức ăn nhanh và các sản phẩm đóng gói thường có thể chứa nhiều muối, đường hoặc chất béo.
Không phải mọi thực phẩm chế biến sẵn đều gây tổn thương trực tiếp cho gan, nhưng việc sử dụng thường xuyên với số lượng lớn có thể khiến khẩu phần mất cân đối và làm tăng nguy cơ thừa năng lượng, tăng cân hoặc rối loạn chuyển hóa.
7. Nội tạng động vật và thực phẩm nhiều chất béo
Gan, lòng, thận và các loại nội tạng động vật thường chứa lượng cholesterol và chất béo tương đối cao. Người bệnh nên hạn chế, đặc biệt khi đồng thời có rối loạn lipid máu, thừa cân hoặc gan nhiễm mỡ.
Không nên hiểu rằng người mắc viêm gan B phải tuyệt đối loại bỏ mọi loại thịt hoặc thực phẩm có nguồn gốc động vật. Điều quan trọng là lựa chọn phần thịt nạc, khẩu phần hợp lý và duy trì chế độ ăn cân bằng.
Có cần kiêng hoàn toàn đồ cay, thực phẩm chứa sắt hoặc nhân sâm không?
Không phải tất cả người bị viêm gan B đều cần kiêng tuyệt đối những nhóm thực phẩm này.
Đồ ăn cay không được xem là nguyên nhân trực tiếp làm virus viêm gan B tiến triển hoặc gây suy giảm chức năng gan. Tuy nhiên, nếu thực phẩm cay khiến người bệnh khó tiêu, đau bụng, trào ngược hoặc có bệnh lý tiêu hóa đi kèm thì nên hạn chế theo khả năng dung nạp.
Tương tự, không nên tự ý hạn chế nghiêm ngặt thực phẩm giàu sắt nếu chưa có tình trạng thừa sắt hoặc chỉ định của bác sĩ. Nhu cầu sắt phụ thuộc vào tuổi, giới tính, tình trạng dinh dưỡng và các bệnh lý đi kèm.
Đối với nhân sâm, các loại thuốc cổ truyền, thảo dược hoặc thực phẩm chức năng, người bệnh không nên tự sử dụng với mục đích điều trị viêm gan B. Một số sản phẩm thảo dược có thể gây tương tác thuốc hoặc ảnh hưởng đến gan. Việc sử dụng nên được trao đổi với bác sĩ, đặc biệt khi người bệnh đang dùng thuốc điều trị viêm gan B hoặc có bệnh gan mạn tính.
Một số lưu ý quan trọng trong chế độ ăn
Chế độ dinh dưỡng cần được cá thể hóa theo mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. Người chỉ nhiễm virus viêm gan B nhưng chức năng gan bình thường có thể có chế độ ăn tương đối đa dạng. Trong khi đó, người có viêm gan mạn tính tiến triển, xơ gan, cổ trướng, bệnh não gan, suy dinh dưỡng, đái tháo đường hoặc bệnh thận có thể cần chế độ dinh dưỡng riêng.
Người bệnh nên:
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Hạn chế ăn quá nhiều trong một bữa.
- Ăn đa dạng thực phẩm để tránh thiếu chất.
- Ưu tiên phương pháp chế biến hấp, luộc, nấu hoặc hầm.
- Bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.
- Không tự ý dùng thuốc, thuốc bổ, thảo dược hoặc thực phẩm chức năng để điều trị bệnh gan.
- Tái khám và kiểm tra chức năng gan, tải lượng virus hoặc các xét nghiệm cần thiết theo lịch hẹn của bác sĩ.
Kết luận
Người mắc viêm gan B nên duy trì chế độ ăn cân bằng, đa dạng và phù hợp với tình trạng sức khỏe, trong đó ưu tiên rau củ quả, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn protein chất lượng tốt và chất béo không bão hòa với khẩu phần hợp lý. Đồng thời, cần tránh rượu bia, hạn chế thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo, nhiều muối và chú trọng an toàn vệ sinh thực phẩm.
Dinh dưỡng hợp lý có vai trò hỗ trợ sức khỏe và chức năng gan nhưng không thay thế việc theo dõi và điều trị viêm gan B. Người bệnh nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá định kỳ để xác định tình trạng nhiễm virus, mức độ tổn thương gan và nhu cầu điều trị. Khi có bệnh gan tiến triển hoặc bệnh lý chuyển hóa đi kèm, chế độ ăn cần được cá thể hóa dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế.