Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm do virus viêm gan B (HBV) gây ra và có khả năng lây từ người nhiễm sang người chưa nhiễm. Virus chủ yếu tồn tại và lây truyền qua máu cùng một số dịch cơ thể. Nếu không được phát hiện và quản lý phù hợp, nhiễm HBV có thể tiến triển thành viêm gan B mạn tính, xơ gan hoặc ung thư biểu mô tế bào gan.
Viêm gan B lây qua những con đường nào?
Có ba đường lây truyền quan trọng cần lưu ý:
1. Lây truyền từ mẹ sang con
Đây là một trong những con đường lây truyền HBV quan trọng, đặc biệt tại những khu vực có tỷ lệ nhiễm viêm gan B cao. Trẻ có thể nhiễm virus từ người mẹ nhiễm HBV, chủ yếu trong quá trình chuyển dạ và sinh.
Nguy cơ lây truyền có liên quan đến tình trạng nhiễm virus của người mẹ, đặc biệt khi tải lượng HBV DNA trong máu cao. Vì vậy, phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm viêm gan B để có kế hoạch dự phòng phù hợp.
Trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm viêm gan B cần được tiêm vắc-xin viêm gan B sớm sau sinh theo khuyến cáo y tế. Trong những trường hợp có chỉ định, trẻ có thể được sử dụng thêm globulin miễn dịch viêm gan B (HBIG) để tăng hiệu quả dự phòng lây truyền mẹ – con.
2. Lây truyền qua đường máu
HBV có thể lây nhiễm khi máu của người bệnh hoặc người mang virus tiếp xúc với máu, niêm mạc hoặc vùng da bị tổn thương của người chưa nhiễm.
Một số tình huống có nguy cơ gồm:
- Dùng chung bơm kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích.
- Sử dụng dụng cụ y tế không được tiệt khuẩn đúng quy định.
- Truyền máu hoặc các chế phẩm máu không được kiểm soát an toàn.
- Dùng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có khả năng dính máu.
- Xăm hình, xỏ khuyên hoặc thực hiện thủ thuật bằng dụng cụ không bảo đảm vô khuẩn.
- Nhân viên y tế bị kim hoặc vật sắc nhọn nhiễm máu đâm vào da.
- Tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch từ vết thương của người nhiễm virus.
3. Lây truyền qua đường tình dục
HBV có thể lây qua quan hệ tình dục với người nhiễm virus do tiếp xúc với tinh dịch, dịch âm đạo hoặc máu có chứa HBV.
Nguy cơ lây nhiễm cao hơn khi quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ, có nhiều bạn tình hoặc một trong hai người chưa được tiêm phòng viêm gan B.
Do đó, xét nghiệm và tiêm vắc-xin viêm gan B là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây nhiễm trong đời sống tình dục.
Viêm gan B có lây qua ăn uống không?
Viêm gan B không lây qua đường tiêu hóa thông thường. Người nhiễm HBV không truyền virus cho người khác chỉ vì ăn chung thức ăn, dùng chung bát, đũa, ly hoặc các dụng cụ ăn uống.
HBV cũng không lây qua nước hoặc thực phẩm. Vì vậy, người mắc viêm gan B không cần bị cách ly khỏi gia đình hay cộng đồng chỉ vì tình trạng nhiễm HBV.
Viêm gan B có lây qua nước bọt không?
Virus viêm gan B có thể được phát hiện trong nước bọt, nhưng nước bọt không phải là con đường lây truyền thông thường của HBV. Việc ăn uống chung hoặc tiếp xúc sinh hoạt thông thường không làm lây bệnh.
Tuy nhiên, nếu nước bọt có lẫn máu và tiếp xúc với vết thương, niêm mạc hoặc vùng da tổn thương của người khác thì về mặt lý thuyết có thể tạo điều kiện cho virus xâm nhập. Vì vậy, không nên dùng chung những vật dụng cá nhân có khả năng gây chảy máu hoặc dính máu.
Viêm gan B có lây qua hô hấp không?
Không. HBV không lây qua các giọt bắn đường hô hấp trong những hoạt động thông thường như:
- Ho hoặc hắt hơi.
- Nói chuyện.
- Bắt tay.
- Ôm hoặc tiếp xúc thông thường.
- Sinh hoạt, học tập hoặc làm việc cùng người nhiễm HBV.
Do đó, không nên kỳ thị hoặc xa lánh người mắc viêm gan B trong sinh hoạt hằng ngày.
Viêm gan B có lây qua sữa mẹ không?
Người mẹ nhiễm viêm gan B vẫn có thể cho con bú. Nguy cơ lây truyền HBV qua sữa mẹ là rất thấp khi trẻ được dự phòng đúng cách sau sinh.
Điều quan trọng là trẻ sinh từ mẹ nhiễm HBV cần được thực hiện các biện pháp dự phòng lây truyền mẹ – con theo chỉ định. Nếu núm vú của người mẹ bị nứt hoặc chảy máu, cần tạm thời ngừng cho trẻ bú bên tổn thương cho đến khi lành để tránh trẻ tiếp xúc với máu.
Những vật dụng nào không nên dùng chung?
Mặc dù viêm gan B không lây qua sinh hoạt thông thường, người nhiễm HBV vẫn không nên dùng chung các vật dụng cá nhân có thể gây tổn thương da hoặc dính máu, chẳng hạn:
- Bàn chải đánh răng.
- Dao cạo râu.
- Kềm hoặc dụng cụ cắt móng.
- Kim tiêm và các dụng cụ có khả năng gây xuyên da.
- Một số dụng cụ chăm sóc cá nhân có thể dính máu.
Việc sử dụng riêng những vật dụng này giúp hạn chế nguy cơ tiếp xúc với máu có chứa HBV.
Làm thế nào để phòng ngừa lây nhiễm viêm gan B?
Tiêm vắc-xin viêm gan B
Tiêm vắc-xin là biện pháp chủ động quan trọng để phòng ngừa viêm gan B. WHO khuyến cáo trẻ sơ sinh được tiêm liều vắc-xin viêm gan B đầu tiên càng sớm càng tốt, ưu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh, sau đó hoàn thành lịch tiêm theo hướng dẫn.
Người chưa biết tình trạng miễn dịch hoặc có nguy cơ nhiễm HBV nên được tư vấn xét nghiệm và tiêm phòng theo chỉ định của nhân viên y tế.
Quan hệ tình dục an toàn
Sử dụng bao cao su đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ lây truyền HBV qua đường tình dục. Người có bạn tình nhiễm HBV nên được tư vấn xét nghiệm và tiêm vắc-xin nếu chưa có miễn dịch.
Không dùng chung kim tiêm và vật dụng có nguy cơ dính máu
Không sử dụng chung bơm kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng hoặc những dụng cụ cá nhân có thể gây chảy máu. Khi thực hiện xăm, xỏ khuyên hoặc thủ thuật, cần lựa chọn cơ sở sử dụng dụng cụ vô khuẩn và tuân thủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn.
Phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm viêm gan B
Xác định tình trạng nhiễm HBV trong thai kỳ giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và triển khai các biện pháp dự phòng lây truyền từ mẹ sang con. Đây là một trong những nội dung quan trọng trong chăm sóc thai kỳ và dự phòng viêm gan B.
Người mắc viêm gan B cần lưu ý gì?
Nhiều người nhiễm HBV có thể không xuất hiện triệu chứng rõ ràng nhưng vẫn có khả năng truyền virus cho người khác. Vì vậy, việc không có biểu hiện bệnh không đồng nghĩa với việc không còn nguy cơ lây nhiễm.
Người được xác định nhiễm viêm gan B nên được cơ sở y tế đánh giá tình trạng nhiễm virus, chức năng gan và nguy cơ tiến triển bệnh để có kế hoạch theo dõi hoặc điều trị phù hợp.
Kết luận
Viêm gan B có lây, chủ yếu qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con. Bệnh không lây qua ăn uống, dùng chung bát đũa, ho, hắt hơi, ôm hoặc những tiếp xúc thông thường.
Tiêm vắc-xin đầy đủ, thực hành tình dục an toàn, không dùng chung vật dụng có nguy cơ dính máu và chủ động xét nghiệm là những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa nhiễm HBV và hạn chế lây truyền trong cộng đồng.