Ủy ban Thường vụ Quốc hội đang xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Nội dung được đưa ra thảo luận tại phiên họp sáng 21/9, trong đó tập trung vào việc hoàn thiện hành lang pháp lý đối với các sản phẩm thuốc lá mới, tăng cường bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương và kiểm soát chặt chẽ hoạt động mua bán, sử dụng thuốc lá.
Đề xuất bổ sung nhiều hành vi bị nghiêm cấm
Tại phiên họp, cơ quan soạn thảo cho biết dự thảo luật đề xuất mở rộng phạm vi các hành vi bị cấm liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và một số loại thuốc lá khác.
Theo phương án được đưa ra, các hành vi như sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập – tái xuất, chuyển khẩu, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các loại thuốc lá khác sẽ thuộc diện bị cấm.
Không chỉ kiểm soát trực tiếp sản phẩm thuốc lá, dự thảo còn đề xuất cấm sản xuất, mua bán, xuất khẩu và nhập khẩu các thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời hoặc dung dịch được sử dụng để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác.
Một nội dung khác cũng được đưa vào dự thảo là cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá. Những quy định này nhằm tạo cơ sở pháp lý để kiểm soát cả sản phẩm hoàn chỉnh lẫn các bộ phận, vật tư có liên quan đến việc sản xuất hoặc sử dụng thuốc lá mới.
Mở rộng và làm rõ khái niệm về thuốc lá
Một trong những điểm đáng chú ý của dự án luật là việc điều chỉnh khái niệm “thuốc lá” trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành.
Việc sửa đổi được đặt ra nhằm bảo đảm phạm vi điều chỉnh của luật phù hợp với thực tế phát triển của các sản phẩm thuốc lá, đồng thời tránh bỏ sót những loại sản phẩm mới xuất hiện trên thị trường.
Dự thảo dự kiến bổ sung các khái niệm như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và thuốc lá khác.
Việc đưa các khái niệm này vào luật cũng nhằm thể chế hóa những nội dung liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa chất gây nghiện hoặc có khả năng gây ảnh hưởng đến sức khỏe đã được Quốc hội xác định trong các chủ trương, nghị quyết trước đó.
Bên cạnh nhóm khái niệm về sản phẩm, dự thảo còn bổ sung cách hiểu đối với nguyên liệu thuốc lá, trưng bày thuốc lá và tiếp thị thuốc lá. Đây là cơ sở để xác định rõ hơn phạm vi quản lý cũng như trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Chú trọng bảo vệ phụ nữ, trẻ em và nhóm dễ bị tổn thương
Dự án luật cũng đề xuất điều chỉnh một số nguyên tắc của công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Trong đó, chính sách cần tiếp tục gắn với yêu cầu bảo đảm quyền và lợi ích của các nhóm dễ bị tổn thương, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.
Việc bổ sung nguyên tắc này được đặt trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới có hình thức đa dạng, dễ tiếp cận và có thể tạo ra những thách thức mới đối với công tác phòng ngừa việc sử dụng thuốc lá, nhất là ở người trẻ.
Điều chỉnh các hành vi bị cấm cho phù hợp với sản phẩm thuốc lá mới
Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung quy định tại Điều 9 của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá về các hành vi bị nghiêm cấm.
Phạm vi điều chỉnh được mở rộng để bao quát thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác, thuốc lá đặc chế, dung dịch thuốc lá điện tử cũng như thiết bị điện tử, linh kiện và các cụm linh kiện rời được sử dụng để lắp ráp hoặc sản xuất những sản phẩm này.
Việc quy định cụ thể hơn được kỳ vọng giúp hệ thống pháp luật có cơ sở rõ ràng khi quản lý, kiểm tra và xử lý những hoạt động liên quan đến các sản phẩm thuốc lá mới.
Đề nghị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án luật
Trong quá trình thẩm tra, cơ quan của Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục bổ sung và hoàn thiện hồ sơ, tài liệu của dự án luật.
Đồng thời, cần chuẩn bị đầy đủ các văn bản quy định chi tiết để khi luật được ban hành có thể triển khai thống nhất trên thực tế. Những vấn đề về thời điểm có hiệu lực, quy định chuyển tiếp, thể thức và kỹ thuật trình bày văn bản cũng cần được rà soát để bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Dự án luật cũng được đề nghị tiếp tục đối chiếu với những luật khác có liên quan và các dự án luật dự kiến được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026.
Một vấn đề được lưu ý là cần giải trình rõ phương án và lộ trình xử lý những hạn chế của pháp luật hiện hành, nhất là các quy định có liên quan trực tiếp đến mục tiêu giảm mức độ tiếp cận và nhu cầu sử dụng thuốc lá.
Cần đánh giá kỹ tác động trước khi luật hóa
Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung việc tổng kết, đánh giá thực tiễn đối với những nội dung dự kiến được luật hóa từ các nghị quyết và chính sách mới.
Đặc biệt, đối với việc bãi bỏ hoặc điều chỉnh một số thủ tục hành chính, cần đánh giá cụ thể tác động và hiệu quả quản lý nhà nước trước khi đưa vào luật.
Quan điểm được đặt ra là chỉ luật hóa những nội dung có đủ cơ sở thực tiễn, bảo đảm phù hợp với chủ trương, chính sách và hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời không làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc lá.
Tiếp tục hoàn thiện quy định về người dưới 18 tuổi
Tại phiên thảo luận, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản đồng thuận với sự cần thiết, phạm vi sửa đổi và tên gọi của dự án luật.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo được đề nghị tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện hồ sơ trước những bước tiếp theo của quá trình xây dựng pháp luật.
Một trong những nội dung được đặc biệt lưu ý là khả năng thực thi các quy định nhằm hạn chế người dưới 18 tuổi tiếp cận thuốc lá.
Các quy định không chỉ cần xác định rõ đối tượng mà còn phải có khả năng kiểm tra, giám sát và xử lý khi phát sinh vi phạm trong thực tế.
Rà soát việc trưng bày và bán thuốc lá trên môi trường điện tử
Bên cạnh việc kiểm soát người sử dụng, dự thảo luật được đề nghị tiếp tục nghiên cứu các quy định liên quan đến trưng bày và phân phối thuốc lá.
Các vấn đề cần tiếp tục làm rõ gồm địa điểm cấm hút thuốc, địa điểm và phương thức bán thuốc lá, việc trưng bày sản phẩm cũng như hoạt động bán thuốc lá trên môi trường điện tử.
Đặc biệt, đối với giao dịch trực tuyến, việc xác minh độ tuổi của người mua là vấn đề cần được nghiên cứu cụ thể để quy định có thể áp dụng trong thực tế.
Các yêu cầu về kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm cũng cần được thiết kế theo hướng rõ ràng, có thể thực hiện được và phù hợp với phương thức kinh doanh trong môi trường số.
Hướng tới khung pháp lý bao quát các sản phẩm thuốc lá
Kết luận nội dung thảo luận, lãnh đạo Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát toàn bộ các khái niệm, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và nhóm hành vi bị nghiêm cấm.
Việc hoàn thiện dự án luật cần bảo đảm các quy định thống nhất, rõ ràng và có khả năng bao quát cả những sản phẩm thuốc lá đang tồn tại cũng như các loại sản phẩm có thể xuất hiện trong tương lai.
Đồng thời, các quy định mới cần thể hiện đầy đủ chủ trương tăng cường phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này vì vậy tập trung vào hai yêu cầu lớn: cập nhật pháp luật để theo kịp sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới và tăng tính khả thi của các biện pháp kiểm soát việc tiếp cận, mua bán, trưng bày và sử dụng thuốc lá.
Dự án luật vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, tiếp thu ý kiến và rà soát các quy định trước khi được trình theo quy trình xây dựng pháp luật.