Nuôi dưỡng trẻ đúng cách ngay từ khi còn trong bụng mẹ cho đến những năm tháng đầu đời có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình phát triển của trẻ. Đặc biệt, giai đoạn 6 tháng đầu sau sinh là thời kỳ cha mẹ cần đặc biệt quan tâm đến chế độ dinh dưỡng và chăm sóc trẻ.
Trong quá trình mang thai và sau sinh, nhiều bà mẹ thường có những băn khoăn như: Trẻ nên bú mẹ hay sử dụng sữa công thức? Nên bắt đầu cho trẻ bú từ thời điểm nào? Cần duy trì việc bú mẹ trong bao lâu? Nếu mẹ ít sữa hoặc không đủ sữa thì phải làm gì? Làm thế nào để duy trì nguồn sữa và đảm bảo trẻ nhận được đầy đủ dinh dưỡng?
Hưởng ứng Tuần lễ Nuôi con bằng sữa mẹ từ ngày 1 đến ngày 7/8/2026, Khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản và Phụ sản – Trung tâm Y tế Phú Tân chia sẻ một số thông tin về vai trò, lợi ích của sữa mẹ và những vấn đề cần lưu ý trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ. Nội dung nhằm giúp các bà mẹ và người trực tiếp chăm sóc trẻ hiểu rõ hơn về giá trị của sữa mẹ, từ đó có thêm cơ sở để thực hiện việc nuôi con bằng sữa mẹ phù hợp.
Sữa mẹ có vai trò như thế nào đối với trẻ?
Sữa mẹ được xem là nguồn dinh dưỡng phù hợp với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Thành phần trong sữa mẹ có sự cân đối về các chất dinh dưỡng và có khả năng được trẻ hấp thu, sử dụng hiệu quả.
Bên cạnh các chất dinh dưỡng cần thiết, sữa mẹ còn chứa các kháng thể và nhiều thành phần có vai trò hỗ trợ hệ miễn dịch của trẻ. Nhờ đó, trẻ bú mẹ có thể được hỗ trợ trong việc phòng chống một số bệnh nhiễm khuẩn và phát triển khỏe mạnh hơn.
Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu được hiểu là trẻ chỉ bú sữa mẹ, không sử dụng thêm thức ăn hoặc đồ uống khác, kể cả nước, ngoại trừ trường hợp trẻ cần bổ sung vitamin, khoáng chất hoặc thuốc theo chỉ định của nhân viên y tế.
Những lợi ích của sữa mẹ đối với trẻ
Sữa mẹ cung cấp nhiều thành phần cần thiết cho sự phát triển của trẻ như chất đạm, chất béo, đường, vitamin, khoáng chất và nước với tỷ lệ phù hợp.
Một điểm đáng chú ý là sữa mẹ chứa nhiều kháng thể, góp phần bảo vệ trẻ trước các bệnh nhiễm khuẩn, đặc biệt ở đường tiêu hóa và đường hô hấp. Việc bú mẹ cũng được đề cập là có liên quan đến việc giảm nguy cơ một số vấn đề như dị ứng, hen suyễn và đái tháo đường.
Các thành phần dinh dưỡng trong sữa mẹ, bao gồm axit amin, axit béo, vitamin và khoáng chất, phù hợp với nhu cầu phát triển hệ thần kinh và thị giác của trẻ.
Không chỉ mang lại lợi ích về dinh dưỡng, quá trình cho trẻ bú còn tạo điều kiện để mẹ và con tiếp xúc gần gũi. Việc trẻ được nằm trong vòng tay mẹ, được âu yếm, trò chuyện và chăm sóc thường xuyên góp phần tạo cảm giác an toàn, đồng thời hỗ trợ sự phát triển về nhận thức và tâm lý.
Sữa mẹ cũng cung cấp lượng canxi, phốt pho và magiê với tỷ lệ phù hợp cho quá trình phát triển hệ xương. Ngoài ra, việc bú mẹ còn hỗ trợ sự phát triển phối hợp của các cơ và cấu trúc vùng miệng, má, từ đó có thể góp phần hạn chế một số vấn đề liên quan đến phát âm.
Cho trẻ bú mẹ sớm sau sinh còn giúp hình thành phản xạ bú, thúc đẩy việc tống phân su và góp phần làm giảm tình trạng vàng da sau sinh. Đối với trẻ sinh non, sữa mẹ cũng được nhấn mạnh là nguồn dinh dưỡng có giá trị, hỗ trợ quá trình phát triển của trẻ.
Theo nội dung bài viết, trẻ không được bú mẹ trong 6 tháng đầu có nguy cơ tử vong cao hơn đáng kể so với trẻ được bú mẹ. Vì vậy, tác giả ví việc nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu như một hình thức bảo vệ quan trọng đối với cơ thể còn non yếu của trẻ.
Về lâu dài, nuôi con bằng sữa mẹ được cho là có thể góp phần giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất, tinh thần và trí tuệ, đồng thời giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính không lây khi trưởng thành như béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch.
Mẹ cũng nhận được nhiều lợi ích khi cho con bú
Nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ mang lại lợi ích cho trẻ mà còn tạo ra nhiều thuận lợi cho người mẹ.
Trước hết, việc cho con bú tạo ra khoảng thời gian tiếp xúc trực tiếp và gần gũi giữa mẹ với con, góp phần tăng cường sự gắn kết. Khi trẻ quấy khóc, việc bú mẹ cũng có thể giúp trẻ cảm thấy dễ chịu và được trấn an.
Một ưu điểm khác là sữa mẹ luôn có sẵn, không cần pha chế và không phải chuẩn bị dụng cụ trước mỗi lần cho trẻ ăn. Điều này đặc biệt thuận tiện vào ban đêm hoặc khi mẹ đưa trẻ đi xa.
Đối với sức khỏe của người mẹ, việc cho con bú được đề cập là có tác dụng hỗ trợ kiểm soát tình trạng chảy máu sau sinh, đồng thời làm giảm nguy cơ mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng và đái tháo đường type 2 về sau.
Khi trẻ bú, cơ thể người mẹ giải phóng hormone oxytocin. Hormone này kích thích tử cung co hồi, giúp tử cung trở lại kích thước bình thường sau sinh nhanh hơn. Quá trình nuôi con bằng sữa mẹ cũng được bài viết đề cập là có thể hỗ trợ mẹ trở lại cân nặng trước khi mang thai nhanh hơn.
Nuôi con bằng sữa mẹ còn mang lại lợi ích cho gia đình và xã hội
Bên cạnh những lợi ích về sức khỏe, việc nuôi con bằng sữa mẹ còn giúp gia đình tiết kiệm chi phí. Cha mẹ không phải thường xuyên mua sữa công thức, bình sữa hoặc các dụng cụ phục vụ việc pha sữa.
Sữa mẹ cũng không cần bao bì, không tạo ra lượng rác thải từ hộp sữa và các vật dụng liên quan, qua đó góp phần hạn chế tác động đến môi trường.
Khi trẻ khỏe mạnh và ít mắc bệnh hơn, gia đình cũng có thể giảm bớt các khoản chi phí liên quan đến khám chữa bệnh. Đồng thời, cha mẹ có thể giảm số ngày phải nghỉ làm hoặc dành thời gian ở nhà để chăm sóc trẻ khi trẻ bị bệnh.
Làm thế nào để duy trì nguồn sữa mẹ?
Để có nguồn sữa đáp ứng nhu cầu của trẻ, việc chăm sóc sức khỏe của người mẹ trong cả thời kỳ mang thai và sau sinh rất quan trọng.
Trong thời gian mang thai
Người mẹ cần duy trì chế độ ăn uống đầy đủ và đa dạng các chất dinh dưỡng. Theo bài viết, mức tăng cân được đề cập trong thai kỳ là khoảng 10–12 kg, qua đó tạo nguồn dự trữ năng lượng và chất béo cần thiết cho quá trình tạo sữa sau sinh.
Bên cạnh dinh dưỡng, mẹ cũng cần có thời gian nghỉ ngơi phù hợp, tránh làm việc quá sức và giữ tinh thần thoải mái.
Trong thời gian cho con bú
Khi đang cho con bú, người mẹ cần chú ý đảm bảo đủ dinh dưỡng, đủ nước và nghỉ ngơi.
Chế độ ăn cần đáp ứng nhu cầu năng lượng cao hơn bình thường. Mẹ nên bổ sung thêm các loại trái cây chín để cung cấp vitamin.
Bài viết cũng đề cập một số món ăn truyền thống như cháo chân giò với gạo nếp, ý dĩ hoặc vừng rang muối giã nhỏ ăn cùng xôi thường được sử dụng với mục đích hỗ trợ tiết sữa.
Một số loại gia vị có mùi mạnh như ớt, hành, tỏi được khuyến nghị hạn chế vì các thành phần tạo mùi có thể đi qua sữa mẹ và khiến trẻ không thích bú.
Về lượng nước, bài viết khuyến nghị người mẹ uống đủ nước, có thể sử dụng nước lọc, cháo, nước trái cây hoặc sữa; tổng lượng được đề cập khoảng 1,5–2 lít mỗi ngày.
Mẹ đang cho con bú cũng cần thận trọng khi sử dụng thuốc. Một số loại thuốc có thể đi vào sữa mẹ, ảnh hưởng đến trẻ hoặc tác động đến quá trình tiết sữa. Vì vậy, việc sử dụng thuốc nên có sự tư vấn và chỉ định của nhân viên y tế.
Thông điệp dành cho các bà mẹ
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng quan trọng đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Việc cho trẻ bú sớm sau sinh, duy trì bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho trẻ bú đến 24 tháng tuổi là thông điệp chính được bài viết của Khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản và Phụ sản – Trung tâm Y tế Phú Tân đưa ra.
Nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ cung cấp dinh dưỡng mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và sự phát triển của trẻ, đồng thời tạo sự gắn kết giữa mẹ và con, giảm chi phí cho gia đình và góp phần bảo vệ môi trường.