Sốt là phản ứng thường gặp của cơ thể trước nhiều tác nhân và tình trạng khác nhau. Trong đó, sốt siêu vi (sốt do virus) là tình trạng tăng thân nhiệt xảy ra khi cơ thể nhiễm virus. Trong khi đó, “sốt thường” không phải là tên của một bệnh cụ thể mà thường được dùng để mô tả tình trạng sốt do nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn nhiễm khuẩn, các bệnh viêm nhiễm, nhiễm virus đường hô hấp hoặc một số yếu tố không do nhiễm trùng.
Do biểu hiện ban đầu có thể khá giống nhau, chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể thường không đủ để xác định nguyên nhân gây sốt.
1. Sốt siêu vi là gì?
Sốt siêu vi là tình trạng sốt do nhiễm một hoặc nhiều loại virus. Tùy tác nhân gây bệnh, biểu hiện lâm sàng có thể khác nhau ở từng người.
Một số virus có thể gây bệnh đường hô hấp với các triệu chứng như ho, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng; trong khi một số loại virus khác có thể gây đau mỏi cơ thể, rối loạn tiêu hóa, viêm kết mạc hoặc phát ban.
Ở người lớn, sốt siêu vi thường đi kèm cảm giác mệt mỏi, đau đầu, đau nhức cơ bắp và có thể có các triệu chứng hô hấp. Ở trẻ em, ngoài sốt, trẻ có thể quấy khóc, mệt, chán ăn, phát ban hoặc xuất hiện các triệu chứng đường hô hấp và tiêu hóa.
Phần lớn các trường hợp nhiễm virus thông thường diễn biến lành tính và cải thiện dần khi cơ thể kiểm soát được tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, mức độ bệnh phụ thuộc vào loại virus, tuổi, bệnh nền và tình trạng miễn dịch của người bệnh.
2. “Sốt thường” là gì?
“Sốt thường” là cách gọi không chuyên môn để chỉ tình trạng cơ thể tăng nhiệt độ. Sốt có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy không thể xem tất cả các trường hợp sốt là một bệnh giống nhau.
Các nguyên nhân thường gặp gồm:
- Nhiễm virus, chẳng hạn cảm cúm hoặc các bệnh nhiễm virus đường hô hấp.
- Nhiễm vi khuẩn như viêm họng do vi khuẩn, nhiễm khuẩn đường tiết niệu hoặc một số nhiễm trùng khác.
- Phản ứng viêm do tổn thương mô hoặc một số bệnh lý.
- Một số yếu tố khác như môi trường quá nóng hoặc các phản ứng liên quan đến thuốc, hóa chất.
Do đó, khi một người bị sốt, điều quan trọng không chỉ là xác định nhiệt độ bao nhiêu mà còn phải tìm hiểu nguyên nhân gây sốt và các triệu chứng đi kèm.
3. Sốt siêu vi khác sốt thường như thế nào?
Về nguyên nhân
Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở căn nguyên.
Sốt siêu vi: do virus gây ra. Tùy loại virus, bệnh có thể biểu hiện chủ yếu ở đường hô hấp, tiêu hóa, da hoặc nhiều cơ quan khác.
Sốt do các nguyên nhân khác: có thể liên quan đến vi khuẩn, tình trạng viêm, môi trường hoặc các bệnh lý khác. Vì vậy, không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào việc người bệnh có sốt cao hay thấp.
Về triệu chứng đi kèm
Người bị sốt do virus có thể xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện như:
- Sốt, có thể sốt cao và khởi phát tương đối đột ngột.
- Mệt mỏi, đau đầu.
- Đau nhức cơ hoặc cảm giác đau mỏi toàn thân.
- Ho, đau họng, sổ mũi, nghẹt mũi nếu virus gây bệnh đường hô hấp.
- Mắt đỏ, chảy nước mắt trong ở một số trường hợp.
- Buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy tùy tác nhân.
- Nổi hạch vùng đầu, mặt, cổ ở một số bệnh nhân.
- Phát ban có thể xuất hiện sau vài ngày sốt.
Trong khi đó, triệu chứng của các trường hợp sốt do nguyên nhân khác phụ thuộc vào bệnh lý cụ thể. Ví dụ, nhiễm khuẩn đường tiết niệu có thể gây sốt kèm tiểu buốt, tiểu rắt; nhiễm khuẩn họng có thể gây đau họng, khó nuốt; các bệnh viêm nhiễm khác lại có biểu hiện đặc trưng riêng.
Vì vậy, không có một triệu chứng đơn lẻ nào có thể khẳng định chắc chắn người bệnh đang bị sốt siêu vi.
4. Sốt cao có phải chắc chắn là sốt siêu vi?
Không.
Nhiệt độ cơ thể cao không phải dấu hiệu đặc hiệu của nhiễm virus. Nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây sốt cao.
Đặc biệt, sốt xuất huyết Dengue trong những ngày đầu có thể biểu hiện rất giống sốt virus thông thường, với các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. Vì vậy, trong vùng hoặc thời điểm có lưu hành sốt xuất huyết, người bệnh sốt cao cần được theo dõi và đánh giá phù hợp thay vì tự kết luận là sốt siêu vi.
Ở giai đoạn sớm, việc phân biệt sốt xuất huyết với các bệnh do virus khác đôi khi cần dựa vào thăm khám và xét nghiệm. Khi bệnh tiến triển, các dấu hiệu cảnh báo và những thay đổi về xét nghiệm máu có thể giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán chính xác hơn.
5. Sốt siêu vi điều trị như thế nào?
Đối với phần lớn nhiễm virus thông thường, điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và chăm sóc hỗ trợ, bởi kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus.
Người bệnh nên:
- Nghỉ ngơi đầy đủ.
- Uống đủ nước; có thể sử dụng dung dịch bù nước và điện giải khi có nguy cơ mất nước do sốt, nôn hoặc tiêu chảy.
- Ăn uống đầy đủ, ưu tiên thực phẩm mềm, dễ tiêu nếu cơ thể mệt hoặc ăn uống kém.
- Theo dõi nhiệt độ và diễn biến các triệu chứng.
- Sử dụng thuốc hạ sốt đúng chỉ định và đúng liều theo tuổi, cân nặng hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế.
Paracetamol có thể được sử dụng để giảm sốt khi có chỉ định phù hợp. Không nên tự ý dùng kháng sinh với mục đích điều trị sốt do virus.
Đối với trẻ nhỏ, liều thuốc cần được tính theo cân nặng và cần đặc biệt lưu ý tiền sử co giật do sốt hoặc các bệnh lý nền.
6. Khi nào người bệnh sốt cần đi khám?
Không nên chỉ dựa vào mức nhiệt để quyết định có cần đi khám hay không. Người bệnh nên được đánh giá y tế khi sốt kéo dài, tình trạng toàn thân xấu đi hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường.
Đặc biệt cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có các biểu hiện như:
- Mệt lả, li bì, khó đánh thức hoặc thay đổi ý thức.
- Khó thở, thở nhanh hoặc tím tái.
- Nôn nhiều, không thể uống được nước.
- Đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần.
- Tiểu ít hoặc có dấu hiệu mất nước.
- Co giật.
- Xuất hiện chảy máu bất thường như chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
- Sốt kéo dài hoặc diễn biến nặng lên thay vì cải thiện.
Đặc biệt, ở người đang sốt trong khu vực có nguy cơ sốt xuất huyết, cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn nhiều, xuất huyết, lừ đừ, tiểu ít hoặc tình trạng toàn thân xấu đi. Sốt xuất huyết có thể chuyển sang giai đoạn nguy hiểm ngay cả khi nhiệt độ cơ thể bắt đầu giảm, do đó việc hết sốt không đồng nghĩa bệnh đã an toàn.
7. Có thể tự phân biệt sốt siêu vi và sốt thường tại nhà không?
Người bệnh có thể dựa vào triệu chứng để định hướng nguyên nhân, nhưng không nên tự chẩn đoán chắc chắn.
Sốt do virus thường có biểu hiện toàn thân như mệt mỏi, đau đầu, đau mỏi cơ thể và có thể kèm các triệu chứng hô hấp, tiêu hóa, phát ban hoặc viêm kết mạc. Tuy nhiên, những biểu hiện này không hoàn toàn đặc hiệu.
Trong trường hợp sốt kéo dài, sốt cao, triệu chứng bất thường hoặc có yếu tố dịch tễ đáng lưu ý, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phù hợp để tìm nguyên nhân. Việc lựa chọn xét nghiệm phụ thuộc vào thời gian mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng và nghi ngờ bệnh cụ thể.
Kết luận
Sốt siêu vi là một nguyên nhân gây sốt do virus, còn “sốt thường” chỉ là cách gọi chung cho tình trạng tăng thân nhiệt và không xác định một căn bệnh cụ thể. Vì vậy, không thể phân biệt hai tình trạng chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể.
Các triệu chứng như ho, sổ mũi, đau họng, đau mỏi cơ thể, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa hoặc phát ban có thể gợi ý nhiễm virus nhưng không đủ để xác định nguyên nhân trong mọi trường hợp. Khi sốt cao, kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.