Sốt siêu vi không đồng nghĩa với cúm A. Cúm A thực chất là một bệnh nhiễm virus đường hô hấp cấp tính và có thể gây sốt, vì vậy có thể được xếp vào nhóm các bệnh gây sốt do virus. Tuy nhiên, sốt siêu vi là thuật ngữ có phạm vi rộng, bao gồm nhiều tình trạng nhiễm virus khác nhau chứ không chỉ riêng virus cúm A.
Do có nhiều triệu chứng tương đồng như sốt, mệt mỏi, đau đầu, ho hoặc đau họng, người bệnh có thể khó xác định nguyên nhân chỉ dựa vào biểu hiện ban đầu.
Sốt siêu vi là gì?
Sốt siêu vi hay sốt do virus là tình trạng cơ thể tăng thân nhiệt trong quá trình đáp ứng với một bệnh nhiễm virus. Đây không phải là tên của một bệnh cụ thể mà là cách gọi chung cho nhiều tình trạng nhiễm virus có biểu hiện sốt.
Tùy tác nhân gây bệnh, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng khác nhau như:
- Sốt, rét run hoặc ớn lạnh.
- Đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể.
- Ho, đau họng, nghẹt mũi, chảy nước mũi.
- Một số trường hợp có buồn nôn, nôn hoặc rối loạn tiêu hóa.
- Phát ban có thể xuất hiện trong một số bệnh nhiễm virus.
- Ở trẻ em, biểu hiện có thể không điển hình và thay đổi tùy theo loại virus cũng như độ tuổi.
Các virus gây bệnh có thể rất đa dạng, chẳng hạn virus cúm, rhinovirus, adenovirus, enterovirus và nhiều tác nhân virus khác. Vì vậy, không thể kết luận một người bị cúm A chỉ vì người đó đang sốt do virus.
Cúm A là gì?
Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm A (Influenza A) gây ra. Virus cúm A có nhiều phân nhóm và chủng khác nhau; trong đó các chủng như A/H1N1 và A/H3N2 thường liên quan đến cúm mùa, trong khi một số phân nhóm khác có nguồn gốc từ động vật và có đặc điểm dịch tễ riêng.
Cúm A có khả năng lây truyền từ người sang người qua các giọt bắn và dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Bệnh có thể lây lan nhanh trong cộng đồng, đặc biệt tại những môi trường tập trung đông người.
Về lâm sàng, cúm thường khởi phát tương đối đột ngột. Người bệnh có thể sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi rõ rệt, ho, đau họng và các triệu chứng hô hấp khác. Ở trẻ em, ngoài các biểu hiện hô hấp, có thể gặp nôn, đau bụng hoặc các triệu chứng tiêu hóa.
Vì sao cúm A thường được gọi là “sốt siêu vi”?
Khi mắc cúm A, hệ miễn dịch phản ứng với virus và có thể gây tăng thân nhiệt. Vì vậy, sốt do cúm A là một dạng sốt do virus.
Tuy nhiên, cần phân biệt hai khái niệm:
Sốt siêu vi: là thuật ngữ chung, có thể do nhiều loại virus gây ra.
Cúm A: là một bệnh nhiễm trùng cụ thể do virus cúm A gây nên.
Có thể hiểu đơn giản rằng cúm A có thể gây sốt siêu vi, nhưng không phải mọi trường hợp sốt siêu vi đều là cúm A.
Sốt siêu vi và cúm A khác nhau như thế nào?
1. Khác nhau về nguyên nhân
Đây là điểm khác biệt quan trọng nhất.
Sốt siêu vi có thể xuất hiện khi cơ thể nhiễm nhiều loại virus khác nhau. Trong khi đó, cúm A được xác định là do virus cúm A gây bệnh.
Do đó, chỉ dựa vào việc người bệnh có sốt hay không là chưa đủ để xác định cúm A.
2. Khác nhau về biểu hiện lâm sàng
Một số biểu hiện có thể gặp ở cả sốt siêu vi và cúm A như sốt, mệt mỏi, đau đầu, ho hoặc đau họng.
Tuy nhiên, cúm thường có xu hướng khởi phát cấp tính với các biểu hiện toàn thân khá rõ. Người bệnh có thể sốt, rét run, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt nhiều; ho thường nổi bật và có thể kéo dài sau khi tình trạng sốt đã cải thiện.
Trong khi đó, biểu hiện của sốt siêu vi thay đổi đáng kể tùy theo loại virus. Một số trường hợp chủ yếu có triệu chứng hô hấp nhẹ, trong khi những trường hợp khác có thể xuất hiện phát ban hoặc biểu hiện tiêu hóa.
Vì vậy, triệu chứng chỉ có giá trị gợi ý chứ không phải lúc nào cũng đủ để xác định chính xác tác nhân gây bệnh.
3. Khác nhau về diễn biến
Phần lớn các trường hợp nhiễm virus thông thường có thể tự giới hạn và cải thiện khi được chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, diễn biến còn phụ thuộc vào loại virus, tuổi, tình trạng miễn dịch và bệnh lý nền của người bệnh.
Đối với cúm A, đa số trường hợp cũng hồi phục, nhưng bệnh có thể gây biến chứng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc các bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch. Một số biến chứng có thể gặp gồm viêm phổi, suy hô hấp và nhiễm khuẩn thứ phát.
Ở trẻ mắc cúm A, tình trạng sốt thường kéo dài khoảng vài ngày; một số tài liệu lâm sàng ghi nhận phần lớn trẻ có thể cải thiện sau khoảng 5–7 ngày, nhưng thời gian hồi phục thực tế có thể khác nhau tùy từng trường hợp. Ho và mệt mỏi có thể tiếp tục tồn tại sau khi hết sốt.
Có thể nhận biết cúm A chỉ bằng triệu chứng không?
Không nên khẳng định cúm A chỉ dựa vào triệu chứng.
Sốt cao, ho, đau đầu, đau mỏi người và mệt mỏi là những biểu hiện có thể gặp trong nhiều bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác nhau. Vì vậy, nếu cần xác định có nhiễm virus cúm A hay không, bác sĩ có thể căn cứ vào triệu chứng, tình hình dịch tễ, quá trình diễn biến bệnh và chỉ định xét nghiệm khi cần thiết.
Các xét nghiệm phát hiện cúm có thể sử dụng mẫu bệnh phẩm đường hô hấp. Xét nghiệm kháng nguyên nhanh có ưu điểm cho kết quả trong thời gian ngắn nhưng độ nhạy có thể thấp hơn các phương pháp sinh học phân tử. Trong những trường hợp cần xác định tác nhân chính xác hơn, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân tử như PCR.
Cúm A có nguy hiểm hơn sốt siêu vi thông thường không?
Không nên đánh đồng tất cả các trường hợp “sốt siêu vi” là bệnh nhẹ, cũng không nên mặc định mọi trường hợp cúm A đều diễn biến nặng.
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, tuổi, sức khỏe tổng thể, bệnh lý nền và diễn biến lâm sàng.
Cúm A có khả năng gây biến chứng đường hô hấp và toàn thân, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi thận trọng hơn khi có triệu chứng nghi ngờ cúm.
Khi nào người bệnh cần đi khám?
Người bệnh nên được thăm khám y tế khi sốt cao kéo dài, triệu chứng không cải thiện hoặc tình trạng sức khỏe có xu hướng xấu đi.
Đặc biệt cần đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu như:
- Khó thở, thở nhanh hoặc co kéo lồng ngực.
- Trẻ li bì, khó đánh thức hoặc phản ứng kém.
- Bỏ bú, bỏ ăn hoặc uống rất ít.
- Nôn nhiều, có dấu hiệu mất nước.
- Sốt cao kéo dài hoặc tình trạng sốt trở nên nghiêm trọng.
- Co giật.
- Môi, đầu chi tím tái hoặc da lạnh bất thường.
Ở người lớn, cần lưu ý các dấu hiệu như khó thở, đau hoặc tức ngực, lơ mơ, suy kiệt, mất nước hoặc triệu chứng bệnh diễn biến nặng hơn sau một thời gian tưởng như đã cải thiện.
Điều trị cúm A và sốt siêu vi có giống nhau không?
Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh.
Với nhiều trường hợp nhiễm virus không biến chứng, chăm sóc chủ yếu tập trung vào nghỉ ngơi, uống đủ nước, dinh dưỡng phù hợp và kiểm soát các triệu chứng như sốt, đau nhức.
Đối với cúm A, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng virus trong những trường hợp phù hợp, đặc biệt ở người có nguy cơ biến chứng hoặc bệnh diễn biến nặng. Việc sử dụng thuốc cần dựa trên đánh giá của nhân viên y tế, không nên tự ý dùng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh.
Kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus cúm A và chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn cần điều trị.
Kết luận
Sốt siêu vi và cúm A không phải là hai khái niệm đồng nghĩa. Sốt siêu vi là thuật ngữ chung chỉ tình trạng sốt do virus, trong khi cúm A là một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cụ thể do virus cúm A gây ra.
Cúm A có thể gây sốt nên được xem là một trong những nguyên nhân gây sốt do virus. Tuy nhiên, người bệnh bị sốt không có nghĩa chắc chắn là mắc cúm A.
Khi xuất hiện sốt kèm ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ hoặc mệt mỏi nhiều, đặc biệt trong thời điểm cúm lưu hành, người bệnh nên được đánh giá dựa trên toàn bộ triệu chứng và diễn biến bệnh. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.