Sốt siêu vi là cách gọi thường dùng để chỉ tình trạng sốt do nhiễm virus. Đây không phải là một bệnh lý duy nhất mà có thể bao gồm nhiều bệnh nhiễm virus khác nhau. Tùy loại virus gây bệnh, người bệnh có thể đồng thời xuất hiện các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau nhức cơ thể, ho, đau họng, sổ mũi hoặc rối loạn tiêu hóa.
Sốt siêu vi có thể lây từ người sang người. Tuy nhiên, khả năng lây nhiễm, đường truyền và thời gian người bệnh có thể phát tán virus phụ thuộc vào tác nhân cụ thể. Một số virus chủ yếu lây qua đường hô hấp, trong khi những virus khác có thể truyền qua đường tiêu hóa hoặc qua tiếp xúc với dịch tiết.
Sốt siêu vi lây qua những đường nào?
1. Lây qua đường hô hấp
Đây là một trong những phương thức lây truyền thường gặp đối với các virus gây bệnh đường hô hấp.
Khi người nhiễm virus ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thực hiện các hoạt động làm phát tán dịch tiết đường hô hấp, các hạt chứa virus có thể phát tán ra môi trường. Người ở gần có nguy cơ nhiễm virus nếu hít phải các hạt này hoặc để chúng tiếp xúc với niêm mạc mắt, mũi, miệng.
Nguy cơ lây truyền thường tăng khi tiếp xúc gần, ở trong không gian kín, đông người hoặc thông khí kém.
2. Lây truyền qua tiếp xúc
Virus có thể truyền từ người bệnh sang người khác thông qua dịch tiết trên tay hoặc các bề mặt, vật dụng bị nhiễm virus, tùy từng loại tác nhân.
Ví dụ, người bệnh ho hoặc hắt hơi vào tay rồi chạm vào một số vật dụng dùng chung. Người khác tiếp xúc với những bề mặt này và sau đó đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.
Do đó, vệ sinh tay thường xuyên và hạn chế dùng chung đồ cá nhân là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây nhiễm.
3. Lây qua đường tiêu hóa
Một số virus có thể gây bệnh thông qua đường phân – miệng. Trong trường hợp này, virus từ phân của người bệnh có thể phát tán ra môi trường và làm nhiễm bẩn tay, thực phẩm hoặc nguồn nước.
Nếu thực phẩm, nước uống bị nhiễm virus và không được xử lý phù hợp, người sử dụng có thể mắc bệnh.
Vì vậy, cần bảo đảm vệ sinh thực phẩm, sử dụng nguồn nước an toàn và rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt sau khi đi vệ sinh và trước khi chế biến hoặc ăn uống.
4. Một số virus có thể lây qua các đường đặc hiệu khác
Không phải tất cả các bệnh do virus đều lây trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp.
Một số virus có thể được truyền thông qua máu, quan hệ tình dục, từ mẹ sang con hoặc qua côn trùng trung gian. Chẳng hạn, virus dengue gây bệnh sốt xuất huyết được truyền chủ yếu qua muỗi Aedes nhiễm virus đốt người.
Do đó, khi xác định nguy cơ lây nhiễm, cần căn cứ vào bệnh và loại virus cụ thể thay vì áp dụng một đường lây truyền chung cho tất cả trường hợp được gọi là “sốt siêu vi”.
Sốt siêu vi lây trong bao lâu?
Thời gian lây nhiễm không giống nhau giữa các loại virus. Một số tác nhân có thể được phát tán trước khi người bệnh xuất hiện triệu chứng, trong khi khả năng lây thường cao hơn trong giai đoạn có triệu chứng rõ rệt.
Vì vậy, không nên chỉ dựa vào việc người bệnh còn sốt hay đã hết sốt để xác định hoàn toàn nguy cơ lây truyền. Thời gian có khả năng lây phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, mức độ nhiễm virus, tình trạng miễn dịch và diễn biến cụ thể của bệnh.
Trong thời gian có các triệu chứng cấp tính như sốt, ho, hắt hơi, sổ mũi, đau họng hoặc mệt mỏi, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác và thực hiện các biện pháp vệ sinh, phòng lây nhiễm.
Làm gì để hạn chế lây nhiễm sốt siêu vi?
Khi trong gia đình hoặc cộng đồng có người mắc bệnh do virus, một số biện pháp sau có thể giúp giảm nguy cơ lây truyền:
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi ho hoặc hắt hơi và sau khi chăm sóc người bệnh.
- Che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, ưu tiên sử dụng khăn giấy hoặc mặt trong khuỷu tay thay vì bàn tay.
- Đeo khẩu trang phù hợp khi người bệnh có triệu chứng đường hô hấp hoặc khi phải tiếp xúc gần trong môi trường có nguy cơ lây nhiễm.
- Hạn chế tiếp xúc gần và không dùng chung cốc, đũa, thìa, khăn hoặc các vật dụng cá nhân với người đang mắc bệnh.
- Vệ sinh các bề mặt thường xuyên được chạm vào, đặc biệt trong không gian sinh hoạt chung.
- Tăng cường thông khí bằng cách mở cửa hoặc sử dụng hệ thống thông gió phù hợp, nhất là tại những nơi kín.
- Bảo đảm an toàn thực phẩm và nguồn nước, đặc biệt khi nghi ngờ tác nhân gây bệnh có đường lây qua đường tiêu hóa.
- Nghỉ ngơi và hạn chế đến nơi đông người khi đang có triệu chứng cấp tính, nhằm giảm nguy cơ truyền virus cho người khác.
Người bị sốt siêu vi có cần cách ly không?
Không phải tất cả trường hợp sốt siêu vi đều cần áp dụng cùng một chế độ cách ly. Việc hạn chế tiếp xúc phụ thuộc vào loại virus, đường lây truyền và mức độ bệnh.
Nếu người bệnh có biểu hiện nhiễm virus đường hô hấp, nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong giai đoạn triệu chứng cấp tính, đặc biệt khi còn sốt, ho hoặc hắt hơi nhiều. Người bệnh cũng nên tuân thủ hướng dẫn của cơ sở y tế nếu đã được xác định một bệnh nhiễm virus cụ thể.
Đối với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền, cần thận trọng hơn vì một số bệnh nhiễm virus có thể diễn biến nặng ở những nhóm này.
Khi nào người bị sốt cần đi khám?
Sốt do virus thường có thể tự giới hạn, nhưng không phải mọi trường hợp sốt đều là sốt siêu vi. Nhiều bệnh nhiễm trùng khác cũng có thể gây sốt và cần được chẩn đoán, điều trị phù hợp.
Người bệnh nên đi khám khi sốt kéo dài, sốt cao hoặc triệu chứng ngày càng nặng; đặc biệt cần được đánh giá y tế sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu như:
- Khó thở, thở nhanh hoặc đau ngực.
- Lơ mơ, rối loạn ý thức, co giật.
- Đau đầu dữ dội hoặc cứng cổ.
- Nôn ói nhiều, không thể uống đủ nước.
- Dấu hiệu mất nước như khát nhiều, tiểu ít, môi và miệng khô.
- Phát ban bất thường hoặc xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết.
- Trẻ nhỏ sốt kèm bỏ bú, li bì, khó đánh thức hoặc có biểu hiện bất thường.
- Sốt ở người thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc người có bệnh nền cần được theo dõi đặc biệt.
Kết luận
Sốt siêu vi có khả năng lây nhiễm, nhưng đường lây và thời gian lây phụ thuộc vào loại virus gây bệnh. Các hình thức lây truyền có thể bao gồm đường hô hấp, tiếp xúc với dịch tiết hoặc bề mặt nhiễm virus, đường phân – miệng và một số đường truyền đặc hiệu khác.
Khi đang có biểu hiện nhiễm virus, người bệnh nên nghỉ ngơi, hạn chế tiếp xúc gần, thực hiện vệ sinh tay và hô hấp, giữ môi trường thông thoáng và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế. Đồng thời, không nên tự xác định mọi trường hợp sốt là “sốt siêu vi”, bởi sốt có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý khác nhau và một số trường hợp cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.