Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra, thường biểu hiện bằng tình trạng sưng đau một hoặc hai bên tuyến mang tai, kèm theo sốt, mệt mỏi, đau đầu và giảm cảm giác thèm ăn. Phụ nữ mang thai vẫn có thể mắc quai bị nếu chưa có miễn dịch đầy đủ.
Nhìn chung, quai bị ở phụ nữ mang thai không được chứng minh là có diễn biến nặng hơn so với người không mang thai. Tuy nhiên, nhiễm virus trong thai kỳ vẫn cần được theo dõi y tế vì tình trạng nhiễm trùng, sốt và các biến chứng của bệnh có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ và diễn biến thai kỳ.
Quai bị khi mang thai có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Hiện nay, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định virus quai bị gây tổn thương bẩm sinh đặc hiệu cho thai nhi. Một số báo cáo cũ từng ghi nhận dị tật ở trẻ sinh ra từ những bà mẹ mắc quai bị trong thai kỳ, nhưng các nghiên cứu có đối chứng không chứng minh được tỷ lệ dị tật bẩm sinh tăng lên một cách rõ ràng ở nhóm mẹ mắc quai bị.
Ảnh hưởng đối với thai kỳ có thể được xem xét theo thời điểm người mẹ mắc bệnh, mức độ nhiễm trùng và tình trạng sức khỏe tổng thể.
Quai bị trong 3 tháng đầu thai kỳ
Ba tháng đầu là giai đoạn phôi thai hình thành và phát triển các cơ quan quan trọng. Một nghiên cứu được thực hiện từ những năm 1960 ghi nhận mối liên quan giữa nhiễm quai bị ở 3 tháng đầu và tăng nguy cơ sảy thai hoặc thai chết lưu. Tuy nhiên, những nghiên cứu khác không tái hiện được kết quả này. Một nghiên cứu tiến cứu trên phụ nữ mang thai mắc quai bị cũng không cho thấy tần suất sảy thai cao hơn rõ rệt so với mức thông thường.
Do đó, không thể kết luận rằng mắc quai bị trong 3 tháng đầu sẽ chắc chắn gây sảy thai hoặc thai chết lưu. Thai phụ mắc bệnh trong giai đoạn này nên được bác sĩ sản khoa đánh giá và theo dõi phù hợp với tuổi thai.
Quai bị trong 3 tháng giữa
Các dữ liệu hiện có chưa cho thấy bằng chứng chắc chắn rằng quai bị trong 3 tháng giữa gây dị tật bẩm sinh hoặc làm tăng rõ rệt các biến cố bất lợi cho thai nhi.
Tuy nhiên, tình trạng sốt, mất nước, ăn uống kém hoặc các biến chứng nhiễm trùng ở người mẹ vẫn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thai phụ. Vì vậy, việc kiểm soát triệu chứng và theo dõi thai kỳ theo chỉ định của bác sĩ vẫn rất cần thiết.
Quai bị trong 3 tháng cuối
Hiện chưa có bằng chứng nhất quán cho thấy quai bị trong 3 tháng cuối trực tiếp làm tăng nguy cơ sinh non hoặc thai chết lưu. Một số tài liệu và nghiên cứu cũ từng đề cập đến các kết cục thai kỳ bất lợi sau nhiễm quai bị, nhưng các dữ liệu này còn hạn chế và chưa đủ để xác định quan hệ nhân quả.
Ở giai đoạn cuối thai kỳ, bác sĩ sẽ căn cứ vào tình trạng của mẹ, tuổi thai, triệu chứng nhiễm trùng và tình trạng thai nhi để quyết định mức độ theo dõi cần thiết.
Quai bị ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe mẹ bầu?
Phần lớn trường hợp quai bị có diễn biến tương đối nhẹ và có thể hồi phục. Các triệu chứng thường gặp gồm:
- Sốt, mệt mỏi, đau đầu.
- Đau và sưng tuyến mang tai ở một hoặc hai bên.
- Đau vùng hàm, khó há miệng hoặc khó nhai nuốt.
- Chán ăn, ăn uống kém.
- Đau cơ hoặc cảm giác khó chịu toàn thân.
Tuyến mang tai thường sưng rõ trong những ngày đầu rồi giảm dần. Bệnh thường tự giới hạn, nhưng một số trường hợp có thể xuất hiện biến chứng và cần được bác sĩ đánh giá.
Ở phụ nữ, quai bị cũng có thể liên quan đến viêm buồng trứng, mặc dù biến chứng này không thường gặp. Vì vậy, khi xuất hiện đau bụng dưới, đau vùng chậu hoặc các triệu chứng bất thường khác, thai phụ cần thông báo cho bác sĩ.
Bà bầu bị quai bị nên làm gì?
Khi nghi ngờ hoặc được chẩn đoán mắc quai bị trong thời gian mang thai, thai phụ không nên tự điều trị tại nhà mà cần liên hệ với cơ sở y tế để được đánh giá.
1. Khám và theo dõi theo chỉ định
Bác sĩ có thể đánh giá các triệu chứng lâm sàng, tuổi thai, tình trạng sức khỏe của người mẹ và chỉ định các xét nghiệm cần thiết khi có nghi ngờ chẩn đoán.
Tùy từng trường hợp, thai phụ có thể được theo dõi thai bằng khám sản khoa và siêu âm theo lịch phù hợp. Không phải mọi trường hợp mắc quai bị đều cần thực hiện các xét nghiệm hoặc can thiệp giống nhau.
2. Không tự ý sử dụng thuốc
Phụ nữ mang thai cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thuốc. Không nên tự mua thuốc hạ sốt, thuốc giảm đau, thuốc chống viêm hoặc các thuốc điều trị triệu chứng khác khi chưa được bác sĩ hoặc nhân viên y tế hướng dẫn.
Việc lựa chọn thuốc cần căn cứ vào tuổi thai, liều dùng, tình trạng sức khỏe của mẹ và lợi ích – nguy cơ đối với thai nhi.
3. Nghỉ ngơi và bổ sung đủ nước
Thai phụ nên nghỉ ngơi đầy đủ, uống đủ nước và theo dõi nhiệt độ cơ thể. Nếu tuyến mang tai sưng đau khiến việc ăn uống khó khăn, có thể lựa chọn các món mềm, lỏng, dễ nhai và dễ nuốt.
Nên ưu tiên chế độ ăn đa dạng, đủ năng lượng và chất dinh dưỡng, đồng thời tránh những thực phẩm khiến vùng tuyến nước bọt đau hoặc khó chịu hơn.
4. Hạn chế tiếp xúc để tránh lây nhiễm
Quai bị lây truyền qua các giọt bắn đường hô hấp và tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp. Người mắc bệnh cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong thời gian có khả năng lây truyền và tuân thủ hướng dẫn cách ly của cơ sở y tế.
Khi nào bà bầu bị quai bị cần đi khám ngay?
Thai phụ cần được khám y tế sớm nếu có biểu hiện bất thường hoặc triệu chứng tiến triển. Đặc biệt, cần đến cơ sở y tế khi có:
- Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
- Không thể uống đủ nước hoặc ăn uống rất khó khăn.
- Nôn nhiều, dấu hiệu mất nước.
- Đau bụng hoặc đau vùng chậu.
- Đau đầu dữ dội, cứng gáy hoặc rối loạn ý thức.
- Khó thở hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng.
- Ra máu âm đạo hoặc đau bụng bất thường trong thai kỳ.
- Thai giảm hoặc không cảm nhận được cử động so với thường ngày ở giai đoạn đã có cảm nhận thai máy.
Bà bầu mắc quai bị có cần lo lắng về dị tật thai nhi không?
Mắc quai bị trong thai kỳ không đồng nghĩa với việc thai nhi sẽ bị dị tật. Hiện chưa có bằng chứng thuyết phục chứng minh nhiễm quai bị ở mẹ làm tăng tỷ lệ dị tật bẩm sinh. CDC cũng ghi nhận nghiên cứu tiến cứu có đối chứng không phát hiện tỷ lệ dị tật cao hơn ở trẻ có mẹ từng mắc quai bị trong thai kỳ.
Vì vậy, thai phụ không nên quá lo lắng hoặc tự đưa ra quyết định về thai kỳ chỉ dựa trên việc đã mắc quai bị. Việc đánh giá nguy cơ cần được thực hiện dựa trên tuổi thai, thời điểm nhiễm bệnh, mức độ bệnh, các triệu chứng đi kèm và kết quả thăm khám sản khoa.
Có thể phòng ngừa quai bị khi mang thai không?
Biện pháp phòng ngừa quai bị hiệu quả nhất là tạo miễn dịch trước khi mang thai thông qua tiêm vaccine phòng sởi – quai bị – rubella (MMR) theo khuyến cáo.
Vaccine MMR là vaccine virus sống giảm độc lực và không được sử dụng trong thời kỳ mang thai. Nếu phụ nữ phát hiện mình mang thai sau khi đã được tiêm MMR, điều này không phải là chỉ định tự động để chấm dứt thai kỳ; cần thông báo cho bác sĩ để được tư vấn và theo dõi phù hợp.
Kết luận
Quai bị trong thai kỳ có thể làm thai phụ gặp các triệu chứng khó chịu và tiềm ẩn một số nguy cơ đối với diễn biến thai kỳ, nhưng hiện chưa có bằng chứng chắc chắn cho thấy bệnh trực tiếp gây dị tật bẩm sinh. Dữ liệu về nguy cơ sảy thai hoặc thai chết lưu, đặc biệt khi nhiễm bệnh trong 3 tháng đầu, còn hạn chế và chưa thống nhất giữa các nghiên cứu.
Nếu đang mang thai và nghi ngờ mắc quai bị, thai phụ nên liên hệ với bác sĩ sản khoa hoặc cơ sở y tế để được xác định chẩn đoán, kiểm soát triệu chứng và theo dõi thai kỳ. Không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực hiện các biện pháp điều trị khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.