Người bị quai bị không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn măng. Tuy nhiên, trong giai đoạn tuyến mang tai hoặc các tuyến nước bọt bị sưng đau, người bệnh nên ưu tiên những món mềm, dễ nhai, dễ nuốt và hạn chế thực phẩm có thể làm tăng cảm giác đau khi ăn. Nếu sử dụng măng, cần lựa chọn măng được sơ chế và nấu chín đúng cách để bảo đảm an toàn thực phẩm.
Người bị quai bị có ăn măng được không?
Quai bị là bệnh nhiễm virus, thường gây viêm và sưng đau tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai. Tình trạng này có thể khiến người bệnh đau vùng hàm, khó há miệng, đau khi nhai hoặc nuốt và giảm cảm giác thèm ăn.
Vì vậy, câu hỏi “quai bị ăn măng được không?” cần được xem xét dựa trên tình trạng thực tế của người bệnh. Không có cơ sở để xem măng là thực phẩm bắt buộc phải loại bỏ khỏi chế độ ăn chỉ vì người bệnh mắc quai bị.
Tuy nhiên, măng có cấu trúc tương đối xơ và cần nhai kỹ, đặc biệt khi chế biến thành các món xào, luộc hoặc nấu chưa đủ mềm. Trong thời gian tuyến nước bọt đang sưng đau, việc ăn những thực phẩm có độ dai, xơ hoặc cứng có thể làm tăng hoạt động của cơ hàm và khiến người bệnh cảm thấy đau, khó chịu hơn.
Do đó, nếu người bệnh vẫn muốn ăn măng, nên dùng lượng vừa phải, chế biến thật mềm và ngừng ăn nếu xuất hiện đau hoặc khó chịu khi nhai, nuốt.
Vì sao người bị quai bị nên thận trọng khi ăn măng?
Măng có thể khó nhai khi tuyến mang tai đang sưng đau
Một trong những triệu chứng điển hình của quai bị là sưng đau vùng trước tai và góc hàm do viêm tuyến nước bọt. Cơn đau thường rõ hơn khi nhai hoặc khi kích thích tiết nước bọt.
Măng có nhiều chất xơ và có thể khá dai nếu chế biến chưa kỹ. Khi ăn, người bệnh phải nhai nhiều hơn so với các món mềm như cháo, súp hoặc rau củ nấu nhừ. Điều này có thể làm tăng cảm giác đau tại vùng hàm và khiến việc ăn uống trở nên khó khăn.
Vì vậy, vấn đề chính không phải là măng làm bệnh quai bị nặng hơn, mà là kết cấu của món ăn có thể không phù hợp trong giai đoạn người bệnh đang đau khi nhai.
Măng tươi cần được sơ chế đúng cách
Măng tươi có chứa các hợp chất glycoside sinh cyanide, trong đó có taxiphyllin. Nếu măng được ăn sống hoặc chế biến không phù hợp, các hợp chất này có thể giải phóng hydrogen cyanide và gây ngộ độc. Đây là nguy cơ liên quan đến an toàn thực phẩm, không phải biến chứng đặc hiệu của bệnh quai bị.
Để giảm nguy cơ, măng tươi cần được bóc bỏ phần không ăn được, thái phù hợp, ngâm và luộc kỹ theo cách chế biến an toàn; nước luộc cần được loại bỏ. Các sản phẩm măng đã qua chế biến đúng quy trình cũng cần được bảo quản và sử dụng theo hướng dẫn.
Người bệnh quai bị không nên ăn măng tươi sống hoặc măng được chế biến không bảo đảm an toàn, bất kể có mắc quai bị hay không.
Người bị quai bị nên ăn uống như thế nào?
Trong thời gian mắc bệnh, mục tiêu của chế độ dinh dưỡng là cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất và nước, đồng thời hạn chế cảm giác đau khi nhai nuốt.
Người bệnh có thể ưu tiên:
- Thức ăn mềm, lỏng: cháo, súp, canh, mì hoặc các món được nấu mềm.
- Thực phẩm giàu protein: trứng, cá, thịt nạc hoặc đậu phụ, ưu tiên cách chế biến mềm và dễ ăn.
- Rau củ nấu chín mềm: giúp bổ sung vitamin, khoáng chất và chất xơ.
- Trái cây chín mềm, ít có tính acid: lựa chọn theo khả năng dung nạp của từng người.
- Đủ nước: uống từng lượng nhỏ, chia thành nhiều lần trong ngày nếu vùng hàm và tuyến nước bọt đau khi uống.
Có thể chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa thay vì cố gắng ăn một lượng lớn trong một lần.
Quai bị nên hạn chế những thực phẩm nào?
Không có một danh sách thực phẩm bắt buộc phải kiêng tuyệt đối đối với tất cả người bệnh quai bị. Tuy nhiên, một số nhóm thực phẩm có thể làm triệu chứng khó chịu hơn hoặc gây khó khăn khi ăn:
Thực phẩm chua, có tính acid
Các loại thực phẩm và đồ uống có vị chua như chanh, cam chua, bưởi chua, nước trái cây có tính acid hoặc thực phẩm ngâm chua có thể kích thích tiết nước bọt. Khi tuyến nước bọt đang viêm, việc tăng tiết nước bọt có thể khiến người bệnh cảm thấy đau rõ hơn.
Do đó, nên hạn chế những thực phẩm gây đau hoặc kích thích tiết nước bọt nhiều trong giai đoạn cấp.
Thức ăn cay, nhiều gia vị
Ớt, tiêu và các món chứa nhiều gia vị cay có thể gây kích ứng niêm mạc miệng, đồng thời làm người bệnh khó chịu hơn khi ăn. Nên lựa chọn món ăn có gia vị nhẹ, dễ tiêu hóa.
Thức ăn cứng, dai hoặc khó nhai
Các món thịt dai, thực phẩm khô cứng, đồ chiên giòn hoặc những món phải nhai lâu có thể làm tăng vận động của cơ hàm. Trong giai đoạn sưng đau tuyến mang tai, nhóm thực phẩm này nên được hạn chế.
Đồ uống có cồn
Rượu, bia không phù hợp trong thời gian cơ thể đang nhiễm virus và có thể làm ảnh hưởng đến tình trạng hydrat hóa cũng như quá trình hồi phục. Người bệnh nên tránh sử dụng.
Có cần kiêng thịt gà, hải sản hoặc đồ nếp khi bị quai bị không?
Theo quan niệm dân gian, người mắc quai bị thường được khuyên kiêng nhiều loại thực phẩm như thịt gà, hải sản hoặc đồ nếp. Tuy nhiên, không nên xem đây là những thực phẩm bắt buộc phải kiêng đối với mọi bệnh nhân quai bị.
Điều quan trọng hơn là cách chế biến và khả năng dung nạp của từng người. Nếu thịt gà hoặc cá được nấu mềm, cắt nhỏ và người bệnh ăn không đau thì có thể sử dụng để bổ sung protein. Tương tự, thực phẩm từ gạo nếp không phải nguyên nhân trực tiếp khiến virus quai bị phát triển hoặc làm tuyến nước bọt bị “mưng mủ”.
Người bệnh nên tập trung vào chế độ ăn cân đối, dễ ăn và phù hợp với triệu chứng thay vì kiêng khem quá mức dẫn đến thiếu năng lượng và dinh dưỡng.
Người bị quai bị cần lưu ý gì trong thời gian hồi phục?
Quai bị là bệnh do virus và hiện không có thuốc kháng virus đặc hiệu điều trị thường quy. Phần lớn trường hợp được điều trị hỗ trợ, nghỉ ngơi, uống đủ nước và kiểm soát các triệu chứng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Người bệnh cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong giai đoạn có khả năng lây truyền, thực hiện vệ sinh hô hấp và không dùng chung đồ dùng cá nhân.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau đầu dữ dội, nôn nhiều, cứng gáy, rối loạn ý thức, đau hoặc sưng tinh hoàn, đau bụng nhiều, nôn ói kéo dài, khó uống hoặc tình trạng bệnh diễn biến nặng, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí phù hợp.
Kết luận
Người bị quai bị không bắt buộc phải kiêng măng hoàn toàn. Tuy nhiên, khi tuyến mang tai đang sưng đau, người bệnh nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ nhai và dễ nuốt; măng nếu sử dụng cần được sơ chế, nấu chín đúng cách và chế biến đủ mềm. Măng tươi sống hoặc chế biến không đúng cách có nguy cơ gây ngộ độc do các hợp chất sinh cyanide, đây là vấn đề an toàn thực phẩm cần lưu ý ở tất cả mọi người.
Quan trọng nhất trong thời gian mắc quai bị là bảo đảm đủ dinh dưỡng và nước, hạn chế những thực phẩm làm tăng đau khi nhai hoặc kích thích tiết nước bọt, đồng thời theo dõi các dấu hiệu bất thường để được khám và điều trị kịp thời.