Người mắc bệnh quai bị có thể ăn cá. Cá là nguồn cung cấp protein cùng nhiều chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể trong thời gian mắc bệnh. Tuy nhiên, do quai bị thường gây sưng đau tuyến nước bọt mang tai, người bệnh có thể gặp khó khăn khi há miệng, nhai và nuốt. Vì vậy, điều quan trọng không phải là kiêng hoàn toàn cá mà là lựa chọn loại cá phù hợp và chế biến thành món mềm, dễ ăn, ít phải nhai.
1. Người bị quai bị có được ăn cá không?
Quai bị là bệnh nhiễm virus, thường gây viêm tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai. Tình trạng sưng đau ở vùng má và góc hàm có thể khiến người bệnh đau hơn khi nhai hoặc khi tuyến nước bọt được kích thích tiết nhiều.
Do đó, cá không phải là thực phẩm bắt buộc phải loại khỏi chế độ ăn khi mắc quai bị. Nếu người bệnh không bị dị ứng với cá hoặc không có bệnh lý khác cần hạn chế thực phẩm này, cá hoàn toàn có thể được đưa vào thực đơn.
Cá còn cung cấp protein có giá trị sinh học cao, giúp bổ sung năng lượng và chất dinh dưỡng trong giai đoạn cơ thể đang chống lại tình trạng nhiễm virus. Người bệnh nên ưu tiên những món cá được nấu chín kỹ, mềm và dễ tiêu hóa.
2. Nên chế biến cá như thế nào khi bị quai bị?
Trong giai đoạn tuyến mang tai còn sưng đau, nên ưu tiên các món có độ mềm và lượng nước phù hợp. Một số lựa chọn có thể tham khảo gồm:
- Cháo cá: Cá được nấu chín kỹ, lọc bỏ hoàn toàn xương rồi nghiền hoặc xé nhỏ trước khi cho vào cháo.
- Súp cá: Có thể kết hợp cá với các loại rau củ đã nấu mềm để tạo thành món ăn giàu dinh dưỡng, dễ nuốt.
- Cá hấp mềm: Nên lọc kỹ xương, tránh chế biến quá khô hoặc dai.
- Canh cá: Có thể dùng cá nấu cùng rau củ mềm, với gia vị vừa phải.
- Cá nấu cùng cháo hoặc cơm mềm: Phù hợp khi người bệnh đã đỡ đau và có thể nhai nuốt tốt hơn.
Khi chế biến cá, cần đặc biệt chú ý loại bỏ xương cá để hạn chế nguy cơ hóc hoặc tổn thương niêm mạc miệng, họng. Thức ăn mềm, được nấu chín kỹ và cắt nhỏ thường phù hợp hơn với người đang gặp khó khăn khi nhai nuốt.
3. Những món cá nào nên hạn chế?
Mặc dù có thể ăn cá, người bệnh quai bị nên hạn chế những cách chế biến khiến thức ăn cứng, khô hoặc cần nhai nhiều, chẳng hạn:
- Cá chiên giòn hoặc chiên quá khô.
- Cá nướng bị khô, dai.
- Cá kho quá cứng hoặc nhiều xương.
- Các món cá có nhiều ớt, tiêu hoặc gia vị cay.
- Các món cá có vị chua đậm như canh chua, cá sốt chua nếu khiến người bệnh bị đau khi ăn.
Đặc biệt, những món có vị chua có thể kích thích tuyến nước bọt tăng tiết. Khi tuyến mang tai đang viêm và sưng, sự kích thích này có thể làm người bệnh cảm thấy đau hoặc khó chịu hơn. Vì vậy, nếu ăn một món nào đó khiến vùng mang tai đau tăng, người bệnh nên tạm thời hạn chế món đó.
4. Người bệnh quai bị nên ăn gì?
Mục tiêu dinh dưỡng trong thời gian mắc quai bị là đảm bảo đủ năng lượng, protein và các chất dinh dưỡng cần thiết, đồng thời lựa chọn thực phẩm có kết cấu phù hợp với khả năng nhai nuốt.
Có thể ưu tiên:
Thức ăn mềm, lỏng
Cháo, súp, canh, cơm mềm hoặc các món được nấu nhừ thường dễ ăn hơn khi vùng hàm và tuyến nước bọt còn đau.
Thực phẩm giàu protein
Ngoài cá, người bệnh có thể sử dụng trứng, thịt nạc được nấu mềm, đậu phụ và các sản phẩm từ đậu nếu dung nạp tốt.
Rau củ nấu chín mềm
Rau củ nên được nấu chín kỹ, cắt nhỏ hoặc nghiền khi cần thiết để giảm yêu cầu nhai.
Trái cây mềm, ít chua
Có thể lựa chọn các loại trái cây chín mềm, phù hợp với khả năng ăn uống của từng người. Nếu trái cây có vị chua làm đau hoặc khiến tuyến nước bọt tiết nhiều, nên tạm thời tránh.
Chia nhỏ các bữa ăn
Khi đau và chán ăn, thay vì cố gắng ăn một lượng lớn trong một bữa, người bệnh có thể chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Cách này giúp việc bổ sung năng lượng và chất dinh dưỡng dễ dàng hơn.
5. Người bị quai bị nên hạn chế những thực phẩm nào?
Không cần áp dụng chế độ kiêng khem quá mức. Tuy nhiên, trong giai đoạn tuyến nước bọt sưng đau, một số nhóm thực phẩm có thể khiến người bệnh khó chịu hơn.
Thực phẩm chua: Chanh, me, xoài xanh, các món dưa chua hoặc món ăn có nhiều giấm có thể kích thích tiết nước bọt và làm tăng cảm giác đau ở tuyến nước bọt đang viêm.
Thức ăn cay: Ớt, tiêu và các món quá cay có thể gây kích ứng niêm mạc miệng, khiến việc ăn uống khó chịu hơn.
Thực phẩm cứng, khô: Các loại thức ăn cần nhai nhiều có thể làm tăng đau vùng hàm khi tuyến mang tai đang sưng.
Đồ ăn quá nóng: Nên sử dụng thức ăn ở nhiệt độ phù hợp, tránh quá nóng gây khó chịu cho khoang miệng và họng.
Rượu bia và các chất kích thích: Không nên sử dụng trong thời gian mắc bệnh, đặc biệt khi người bệnh đang sốt, mất nước hoặc đang dùng thuốc.
Cần lưu ý rằng việc hạn chế các nhóm thực phẩm trên chủ yếu nhằm giảm kích thích và giúp người bệnh ăn uống dễ chịu hơn, chứ không có nghĩa tất cả người mắc quai bị đều phải kiêng tuyệt đối.
6. Một số lưu ý quan trọng khi chăm sóc người bệnh quai bị
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, người bệnh cần nghỉ ngơi, uống đủ nước và theo dõi diễn biến triệu chứng. Phần lớn trường hợp quai bị có thể hồi phục, nhưng bệnh vẫn có khả năng gây biến chứng như viêm tinh hoàn, viêm buồng trứng, viêm tụy, viêm màng não hoặc viêm não.
Quai bị là bệnh truyền nhiễm. Người bệnh cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong thời gian có khả năng lây truyền, không dùng chung cốc, chai nước, dụng cụ ăn uống và chú ý vệ sinh tay. Theo hướng dẫn kiểm soát lây nhiễm, người mắc quai bị nên hạn chế tiếp xúc với người khác ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng tuyến mang tai.
Nếu người bệnh sốt cao kéo dài, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, đau bụng, đau hoặc sưng tinh hoàn, cổ cứng, rối loạn ý thức, co giật hoặc có biểu hiện bất thường khác, cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá và xử trí.
Kết luận
Người mắc quai bị có thể ăn cá, nếu không có dị ứng hoặc chống chỉ định riêng. Cá nên được nấu chín kỹ, lọc bỏ xương và chế biến thành các món mềm như cháo cá, súp cá hoặc cá hấp mềm. Trong thời gian tuyến mang tai còn sưng đau, nên hạn chế món cá khô, cứng, nhiều xương, cay hoặc chua nếu những món này làm tăng cảm giác đau.
Thay vì kiêng khem quá mức, người bệnh nên duy trì chế độ ăn đầy đủ và cân đối, ưu tiên thức ăn mềm, dễ nuốt, uống đủ nước và chia nhỏ bữa ăn để hỗ trợ quá trình hồi phục.