Nghị quyết số 261/2025/QH15 của Quốc hội được thông qua ngày 11/12/2025, quy định một số cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, trong đó chính sách miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế được thực hiện theo lộ trình từ năm 2030.
Các quy định mới tập trung vào nhiều vấn đề quan trọng như mở rộng quyền lợi bảo hiểm y tế, giảm chi phí khám chữa bệnh, cải thiện chính sách tiền lương và phụ cấp cho nhân viên y tế, tăng cường bảo vệ người hành nghề, củng cố y tế cơ sở, huy động nguồn lực xã hội, đẩy mạnh chuyển đổi số và mở rộng hợp tác quốc tế.
Mở rộng quyền lợi bảo hiểm y tế, từng bước giảm chi phí khám chữa bệnh
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết 261 là định hướng mở rộng phạm vi quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm y tế.
Theo đó, Nhà nước sẽ từng bước nâng tỷ lệ và mức thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế. Quỹ bảo hiểm y tế cũng được định hướng tham gia chi trả cho hoạt động khám sàng lọc, chẩn đoán và điều trị sớm một số bệnh, đồng thời ưu tiên một số nhóm dân cư cần được hỗ trợ.
Đáng chú ý, người tham gia BHYT thuộc hộ gia đình cận nghèo và người từ đủ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội được áp dụng mức hưởng 100% chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi BHYT.
Bên cạnh đó, các nhóm như người thuộc diện chính sách xã hội, người dễ bị tổn thương, người có thu nhập thấp và những nhóm cần ưu tiên khác sẽ được xem xét tăng mức hưởng BHYT theo lộ trình.
Các chính sách này không thực hiện đồng loạt trong một thời điểm mà được xây dựng theo khả năng cân đối của ngân sách nhà nước, Quỹ BHYT, điều kiện phát triển kinh tế – xã hội và mức đóng BHYT.
Hướng tới miễn viện phí cơ bản từ năm 2030
Nghị quyết đặt ra mục tiêu thực hiện miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi BHYT theo lộ trình từ năm 2030.
Phạm vi và tiến độ thực hiện sẽ do Chính phủ quy định, trên cơ sở khả năng cân đối của Quỹ BHYT, điều kiện kinh tế – xã hội và việc điều chỉnh mức đóng BHYT.
Điều này cần được hiểu là miễn viện phí cơ bản trong phạm vi quyền lợi BHYT theo lộ trình, chứ không phải từ năm 2030 mọi khoản chi phí y tế của người dân đều được miễn hoàn toàn.
Thí điểm đa dạng hóa các loại hình bảo hiểm y tế
Nghị quyết cũng mở đường cho việc thí điểm đa dạng hóa các gói BHYT, hình thức cung ứng dịch vụ BHYT và phát triển bảo hiểm y tế bổ sung do doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp, đáp ứng nhu cầu của người dân khi đủ điều kiện.
Chính phủ sẽ quy định cụ thể về đối tượng, lộ trình tăng mức hưởng và danh mục bệnh được Quỹ BHYT chi trả cho hoạt động sàng lọc, chẩn đoán và điều trị sớm, gắn với lộ trình tăng mức đóng BHYT từ năm 2027.
Chính sách tiền lương và phụ cấp được tăng cường cho nhân viên y tế
Nghị quyết 261 dành một nội dung quan trọng để cải thiện chế độ đãi ngộ đối với đội ngũ y tế.
Theo đó, bác sĩ y khoa, bác sĩ y học cổ truyền, bác sĩ răng hàm mặt, bác sĩ y học dự phòng và dược sĩ khi được tuyển dụng vào chức danh nghề nghiệp tương ứng sẽ được xếp lương từ bậc 2, cho đến khi có quy định mới về tiền lương.
Không chỉ tập trung vào tiền lương, chính sách phụ cấp ưu đãi nghề cũng được điều chỉnh theo hướng cao hơn đối với những lĩnh vực và địa bàn đặc thù.
Những người thường xuyên, trực tiếp làm chuyên môn trong các lĩnh vực:
- Tâm thần;
- Pháp y;
- Pháp y tâm thần;
- Hồi sức cấp cứu;
- Giải phẫu bệnh;
được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề ở mức 100%.
Đối với nhân viên thường xuyên, trực tiếp làm chuyên môn tại trạm y tế cấp xã và cơ sở y tế dự phòng, mức phụ cấp được quy định:
- 100% tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới và hải đảo;
- Tối thiểu 70% đối với các khu vực còn lại.
Chính phủ có trách nhiệm quy định chi tiết việc thực hiện các mức phụ cấp này phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội.
Tăng cường bảo vệ nhân viên y tế trong quá trình làm nhiệm vụ
Một điểm mới đáng chú ý khác là cơ chế bảo vệ nhân viên y tế trước hành vi bạo lực hoặc xúc phạm trong khi thực hiện nhiệm vụ.
Người có hành vi xâm phạm thân thể, sức khỏe, tính mạng hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm của nhân viên y tế có thể bị:
- Xử lý kỷ luật;
- Xử phạt vi phạm hành chính;
- Truy cứu trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ;
- Buộc bồi thường nếu gây thiệt hại.
Đồng thời, người vi phạm còn có thể bị buộc xin lỗi công khai trên phương tiện thông tin đại chúng hoặc tại nơi cư trú, nơi làm việc của người vi phạm hay tại cơ sở y tế nơi nhân viên y tế công tác.
Quy định này góp phần tăng tính bảo vệ đối với đội ngũ đang trực tiếp thực hiện nhiệm vụ khám bệnh, chữa bệnh và chăm sóc người dân.
Tạo điều kiện thu hút nhân lực về trạm y tế cấp xã
Nghị quyết cũng đưa ra cơ chế tuyển dụng linh hoạt hơn nhằm bổ sung nhân lực cho tuyến y tế cơ sở.
Cụ thể, khi tiếp nhận người vào làm viên chức tại trạm y tế cấp xã, có thể không áp dụng điều kiện về thời gian công tác theo quy định của pháp luật về viên chức nếu người được tiếp nhận:
- Có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh phù hợp với vị trí việc làm;
- Có cam kết bằng văn bản về việc làm việc tại trạm y tế cấp xã ít nhất 5 năm.
Nếu người được tiếp nhận không thực hiện đủ thời gian cam kết thì bị buộc thôi việc theo quy định về viên chức.
Chính sách này hướng đến việc tháo gỡ một trong những khó khăn lớn của y tế cơ sở là thiếu nhân lực có chuyên môn, đồng thời tạo điều kiện để các trạm y tế cấp xã thu hút người hành nghề phù hợp.
Mở rộng nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực y tế
Nghị quyết 261 không chỉ tập trung vào ngân sách nhà nước mà còn đưa ra nhiều cơ chế để huy động nguồn lực xã hội.
Các hình thức được khuyến khích gồm:
- Thành lập và đầu tư cơ sở y tế tư nhân;
- Đầu tư theo phương thức đối tác công tư;
- Vay vốn để phát triển công trình, cơ sở hạ tầng và thiết bị y tế;
- Thuê, cho thuê, thuê mua tài sản và dịch vụ y tế;
- Thuê, mượn thiết bị y tế;
- Mua trả chậm, trả dần;
- Tiếp nhận tài trợ, viện trợ trong nước và quốc tế;
- Các hình thức huy động nguồn lực khác theo quy định pháp luật.
Đặc biệt, các dự án liên quan đến chăm sóc người cao tuổi, y học cổ truyền, khám chữa bệnh, nghiên cứu và sản xuất dược phẩm, thiết bị y tế, đào tạo thực hành và kiểm nghiệm được xác định là những lĩnh vực được ưu tiên thu hút đầu tư.
Có cơ chế thuận lợi hơn về đất đai và thuế cho y tế
Nghị quyết cho phép sử dụng một số loại đất hiện có vào mục đích y tế trong những trường hợp được quy định, đồng thời tạo cơ chế thuận lợi hơn trong bố trí đất phục vụ phát triển các cơ sở y tế.
Sau khi chuyển mục đích sử dụng sang loại đất phục vụ y tế, đất có thể được hưởng các chính sách về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và thuế sử dụng đất theo quy định pháp luật.
Một chính sách đáng chú ý khác là miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở y tế công lập và cơ sở y tế tư nhân hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.
Đối với trạm y tế cấp xã, ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí chi thường xuyên và chi đầu tư.
Nghị quyết cũng cho phép cơ sở y tế quyết định mức trích lập quỹ bổ sung thu nhập để chi thu nhập tăng thêm cho người lao động từ phần chênh lệch thu lớn hơn chi thường xuyên được giao tự chủ, sau khi đã thực hiện các khoản trích lập theo quy định.
Ngoài ra, ngân sách nhà nước được ưu tiên bố trí vốn để nâng cao năng lực phục vụ công tác kiểm nghiệm, kiểm định của Nhà nước.
Ưu tiên phát triển y tế cơ sở và hệ thống chăm sóc người cao tuổi
Một định hướng xuyên suốt của Nghị quyết là củng cố hệ thống y tế từ cơ sở, đưa các dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến gần người dân hơn.
Theo trách nhiệm được giao, chính quyền cấp tỉnh phải triển khai giải pháp để địa phương có ít nhất một bệnh viện đạt cấp chuyên sâu, đồng thời có bệnh viện lão khoa hoặc bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão.
Điều này cho thấy chính sách y tế đang hướng tới việc không chỉ tập trung nguồn lực cho các bệnh viện tuyến cuối mà còn chú trọng chăm sóc sức khỏe ban đầu, y tế dự phòng và chăm sóc người cao tuổi.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong ngành y tế
Nghị quyết 261 xác định chuyển đổi số là một trong những nền tảng để hiện đại hóa hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Nhà nước ưu tiên đầu tư xây dựng:
- Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế;
- Hạ tầng số;
- Các nền tảng số dùng chung;
- Hệ thống kết nối, liên thông dữ liệu.
Đồng thời, Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư và phát triển các sản phẩm, dịch vụ y tế số theo phương thức đối tác công tư.
Việc phát triển hạ tầng số được kỳ vọng giúp tăng khả năng liên thông dữ liệu, hỗ trợ quản lý sức khỏe người dân và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống y tế.
Mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực y tế
Bộ Y tế, các đơn vị thuộc và trực thuộc Bộ Y tế cùng các cơ sở y tế công lập được chủ động tổ chức hội nghị, hội thảo quốc tế về chuyên môn y tế hoặc những vấn đề phục vụ nhiệm vụ cấp bách theo yêu cầu của Đảng, Quốc hội và Chính phủ.
Theo đó, cơ chế thông báo được áp dụng theo từng cấp quản lý. Tuy nhiên, đối với những hội nghị có sự tham gia của Bộ trưởng hoặc người có chức vụ tương đương trở lên của nước ngoài, tổ chức quốc tế; hoặc các nội dung liên quan đến biên giới, lãnh thổ, chủ quyền, an ninh, quốc phòng, dân tộc, tôn giáo, quyền con người hay bí mật nhà nước thì vẫn phải tuân thủ quy định pháp luật về quản lý hội nghị quốc tế và bảo vệ bí mật nhà nước.
Trách nhiệm triển khai được phân định rõ hơn
Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn thi hành Nghị quyết và định kỳ hằng năm báo cáo Quốc hội về kết quả thực hiện.
Bộ Y tế là cơ quan đầu mối, chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra, đôn đốc, tổng kết và đánh giá việc thực hiện.
Ở cấp địa phương, UBND cấp tỉnh phải tổ chức triển khai các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế nhằm nâng cao năng lực của hệ thống y tế trên địa bàn.
Sau khi Nghị quyết được ban hành, Chính phủ tiếp tục xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể. Ngày 07/03/2026, Thủ tướng đã ban hành Quyết định 388/QĐ-TTg về kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết 261/2025/QH15, nhằm phân định nhiệm vụ, trách nhiệm và tiến độ thực hiện giữa các cơ quan liên quan.
Ý nghĩa đối với người dân và hệ thống y tế
Có thể thấy Nghị quyết 261/2025/QH15 tạo ra một định hướng khá toàn diện: giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân, tăng quyền lợi BHYT, cải thiện chế độ cho nhân viên y tế, củng cố y tế cơ sở, bảo vệ người hành nghề và huy động thêm nguồn lực đầu tư cho ngành y tế.
Đối với người dân, những thay đổi đáng chú ý nhất là việc mở rộng nhóm được hưởng 100% chi phí khám chữa bệnh BHYT trong phạm vi quyền lợi, tăng mức hưởng cho các nhóm ưu tiên theo lộ trình, mở rộng chi trả cho một số hoạt động sàng lọc và điều trị sớm, đồng thời hướng tới miễn viện phí cơ bản từ năm 2030.
Đối với nhân viên y tế, Nghị quyết đưa ra chính sách mới về xếp lương, phụ cấp ưu đãi nghề, bảo đảm an toàn khi làm nhiệm vụ và cơ chế thu hút nhân lực về tuyến cơ sở.
Đối với các cơ sở y tế, đặc biệt là y tế công lập và trạm y tế cấp xã, chính sách mới mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực tài chính, đầu tư, đất đai, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế.
Nhìn tổng thể, Nghị quyết 261/2025/QH15 được kỳ vọng tạo nền tảng để hệ thống y tế chuyển mạnh từ cách tiếp cận chủ yếu xử lý bệnh sang chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý sức khỏe lâu dài và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ngay từ tuyến cơ sở.