Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus, thường gây viêm và sưng đau tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai. Trong thời gian mắc bệnh, người bệnh có thể gặp khó khăn khi nhai, nuốt, chán ăn hoặc mệt mỏi. Vì vậy, lựa chọn thực phẩm phù hợp có thể giúp người bệnh dễ ăn uống hơn, duy trì đủ năng lượng và hạn chế cảm giác đau tại vùng tuyến mang tai.
Người bị quai bị có ăn tôm được không?
Người mắc quai bị không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối tôm hoặc tất cả các loại hải sản. Nếu người bệnh không có tiền sử dị ứng hải sản, không gặp tình trạng khó tiêu và có thể ăn uống bình thường thì tôm vẫn có thể được sử dụng với lượng phù hợp, đồng thời cần bảo đảm tôm được nấu chín kỹ.
Tuy nhiên, trong giai đoạn tuyến mang tai đang sưng đau, người bệnh nên ưu tiên những món có kết cấu mềm, dễ nhai và dễ nuốt. Tôm chế biến thành các món mềm như cháo tôm, súp hoặc tôm nấu nhừ có thể phù hợp hơn so với các món tôm chiên, nướng hoặc chế biến khô, dai.
Đối với người từng dị ứng với tôm, cua hoặc các loại hải sản khác, cần tránh thực phẩm gây dị ứng để không xuất hiện thêm các triệu chứng như nổi mề đay, ngứa, phù môi hoặc khó thở.
Do đó, không nên xem tôm là thực phẩm bắt buộc phải kiêng đối với tất cả bệnh nhân quai bị. Việc lựa chọn thực phẩm nên dựa trên khả năng dung nạp, tình trạng sưng đau và các bệnh lý hoặc dị ứng đi kèm.
Vì sao người bệnh quai bị cần chú ý đến chế độ ăn?
Khi tuyến nước bọt mang tai bị viêm, hoạt động nhai và kích thích tiết nước bọt có thể làm vùng sưng đau khó chịu hơn. Đặc biệt, các thực phẩm có vị chua thường kích thích tuyến nước bọt tăng tiết, từ đó có thể làm người bệnh cảm thấy đau nhiều hơn.
Bên cạnh đó, những món ăn cứng, dai hoặc cần nhai nhiều cũng khiến cơ hàm phải hoạt động nhiều, không thuận lợi khi tuyến mang tai đang sưng. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng trong chế độ ăn của người mắc quai bị là mềm, dễ tiêu hóa, dễ nuốt và đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng.
Những thực phẩm người mắc quai bị nên hạn chế
1. Thực phẩm chua
Các loại thực phẩm có vị chua như chanh, me, xoài xanh, đồ muối chua hoặc một số loại nước uống có tính acid có thể kích thích tuyến nước bọt tăng tiết. Khi tuyến mang tai đang viêm, điều này có thể làm tăng cảm giác đau và khó chịu.
Vì vậy, trong giai đoạn sưng đau rõ, người bệnh nên hạn chế các món quá chua và lựa chọn thực phẩm có vị nhẹ, dễ ăn.
2. Đồ ăn cay và có nhiều gia vị kích thích
Ớt, tiêu và các món ăn cay có thể gây cảm giác nóng rát, kích thích niêm mạc miệng và khiến việc ăn uống trở nên khó chịu hơn. Người bệnh nên lựa chọn các món có gia vị vừa phải, tránh những món quá cay hoặc nhiều gia vị kích thích.
3. Thức ăn cứng, khô hoặc dai
Các món cần nhai nhiều như thịt dai, đồ chiên giòn, thực phẩm khô hoặc cứng có thể làm tăng hoạt động của cơ hàm. Khi tuyến mang tai đang sưng, việc nhai nhiều dễ khiến người bệnh đau hơn.
Thay vào đó, nên chế biến thực phẩm thành dạng mềm, băm nhỏ, nấu nhừ hoặc nghiền để giảm áp lực khi nhai.
4. Thực phẩm nhiều dầu mỡ
Các món chiên, rán hoặc quá nhiều chất béo có thể gây đầy bụng, khó tiêu ở một số người, đặc biệt khi người bệnh đang sốt, mệt mỏi hoặc ăn uống kém. Vì vậy, nên ưu tiên phương pháp hấp, luộc, nấu canh hoặc hầm thay cho chiên rán.
5. Hải sản nếu người bệnh dị ứng hoặc ăn vào thấy khó chịu
Tôm, cua, mực và các loại hải sản không phải thực phẩm bắt buộc phải loại bỏ ở mọi bệnh nhân quai bị. Tuy nhiên, nếu người bệnh có tiền sử dị ứng hải sản hoặc sau khi ăn xuất hiện ngứa, nổi mề đay, nôn ói, đau bụng hay các biểu hiện bất thường khác thì cần ngừng sử dụng và được đánh giá y tế khi cần thiết.
Trong giai đoạn bệnh cấp tính, nếu hệ tiêu hóa đang hoạt động kém hoặc người bệnh cảm thấy khó tiêu sau khi ăn hải sản, có thể tạm thời lựa chọn các nguồn đạm khác dễ ăn hơn.
Người bị quai bị nên ăn gì?
Người bệnh nên duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối và phù hợp với khả năng ăn uống thực tế. Một số lựa chọn có thể ưu tiên gồm:
- Cháo, súp, cơm mềm hoặc các món được nấu nhừ.
- Thịt, cá, trứng hoặc các nguồn protein khác được chế biến mềm, băm nhỏ.
- Rau xanh được nấu chín mềm.
- Trái cây chín, mềm và ít có tính acid nếu người bệnh cảm thấy đau khi ăn thực phẩm chua.
- Sữa và các sản phẩm từ sữa nếu người bệnh dung nạp tốt.
- Các loại đậu và thực phẩm giàu protein thực vật.
- Nước lọc và các loại đồ uống phù hợp để duy trì đủ lượng dịch cho cơ thể.
Mục tiêu của chế độ dinh dưỡng là giúp người bệnh đủ năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất và nước, thay vì kiêng khem quá mức khiến khẩu phần ăn thiếu hụt dinh dưỡng.
Một số lưu ý khi chăm sóc người bệnh quai bị
Quai bị là bệnh do virus nên việc điều trị chủ yếu tập trung vào nghỉ ngơi, giảm triệu chứng và theo dõi biến chứng. Người bệnh cần sử dụng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế và không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định, bởi kháng sinh không có tác dụng điều trị virus quai bị.
Trong thời gian mắc bệnh, người bệnh nên:
- Nghỉ ngơi đầy đủ, hạn chế lao động hoặc vận động gắng sức.
- Uống đủ nước, đặc biệt khi có sốt.
- Ăn thành nhiều bữa nhỏ nếu cảm giác thèm ăn giảm.
- Chọn thức ăn mềm, dễ nuốt khi tuyến mang tai sưng đau.
- Hạn chế thực phẩm chua, cay, quá cứng hoặc khó nhai.
- Không dùng chung cốc, bát, đũa và các vật dụng cá nhân với người khác.
- Hạn chế tiếp xúc gần với người xung quanh trong thời gian còn khả năng lây truyền.
Người bệnh cũng không nên tự ý áp dụng các phương pháp dân gian hoặc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc để điều trị quai bị.
Khi nào cần đi khám?
Phần lớn trường hợp quai bị có thể hồi phục với chăm sóc và điều trị triệu chứng phù hợp. Tuy nhiên, bệnh vẫn có khả năng gây biến chứng, đặc biệt ở trẻ lớn, thanh thiếu niên và người trưởng thành.
Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có các biểu hiện bất thường như sốt cao kéo dài, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, cứng gáy, rối loạn ý thức, đau bụng nhiều hoặc đau vùng tinh hoàn ở nam giới sau tuổi dậy thì.
Kết luận
Người mắc quai bị không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn tôm và hải sản. Nếu không dị ứng và vẫn dung nạp tốt, người bệnh có thể sử dụng với cách chế biến phù hợp, ưu tiên món mềm, chín kỹ và dễ tiêu hóa. Điều quan trọng hơn là hạn chế thực phẩm chua, cay, quá cứng, dai hoặc nhiều dầu mỡ trong giai đoạn tuyến mang tai đang sưng đau.
Một chế độ ăn cân đối, uống đủ nước, nghỉ ngơi và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp người bệnh duy trì thể trạng trong thời gian hồi phục, đồng thời hạn chế những khó chịu do bệnh gây ra.