Người mắc bệnh quai bị không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn thịt trâu. Tuy nhiên, trong giai đoạn tuyến mang tai hoặc các tuyến nước bọt bị sưng đau, người bệnh nên hạn chế các món thịt trâu được chế biến dai, cứng hoặc khô vì có thể khiến việc nhai khó khăn, làm tăng đau vùng hàm và mang tai.
Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus, thường gây viêm và sưng tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai. Tình trạng sưng đau có thể khiến người bệnh khó há miệng, nhai, nuốt và ăn uống. Vì vậy, lựa chọn thực phẩm phù hợp chủ yếu nhằm giảm sự vận động của cơ hàm, hạn chế cảm giác đau khi ăn và bảo đảm cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất cho cơ thể.
Người bị quai bị có nên ăn thịt trâu không?
Nếu người bệnh vẫn ăn uống bình thường và không bị đau nhiều khi nhai, có thể sử dụng thịt trâu với lượng phù hợp. Thịt cần được nấu chín kỹ, thái nhỏ hoặc xay và chế biến thành món mềm, có nước để dễ nhai và nuốt.
Ngược lại, nên tạm thời tránh các món thịt trâu dai, khô hoặc phải nhai nhiều như thịt trâu nướng, thịt trâu khô, thịt thái miếng lớn hoặc các món chế biến quá cứng trong thời gian tuyến mang tai đang sưng đau.
Như vậy, vấn đề không nằm ở việc thịt trâu có phải là thực phẩm “độc” hoặc làm bệnh quai bị nặng hơn hay không, mà chủ yếu liên quan đến độ mềm của món ăn và mức độ đau khi nhai.
Vì sao nên hạn chế thịt trâu dai, cứng khi bị quai bị?
Tăng cảm giác đau khi nhai
Khi mắc quai bị, tuyến mang tai có thể sưng và đau, khiến các hoạt động nhai, há miệng hoặc nuốt trở nên khó chịu. Những thực phẩm có kết cấu dai, cứng cần nhiều lực nhai hơn, từ đó có thể làm người bệnh cảm thấy đau rõ hơn ở vùng hàm và mang tai.
Do đó, nếu ăn thịt trâu, người bệnh nên ưu tiên phần thịt mềm, loại bỏ phần gân hoặc mô liên kết dai, thái nhỏ và nấu chín kỹ.
Làm tăng hoạt động của cơ hàm
Ăn các món cần nhai lâu sẽ khiến cơ hàm phải hoạt động nhiều hơn. Trong giai đoạn tuyến nước bọt đang sưng viêm, điều này có thể làm cảm giác khó chịu tăng lên.
Vì vậy, nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng đối với người mắc quai bị là giảm nhu cầu nhai, thay vì phải loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm cụ thể nếu thực phẩm đó vẫn có thể được chế biến mềm và người bệnh dung nạp tốt.
Có thể khiến người bệnh khó ăn đủ khẩu phần
Đau khi nhai có thể khiến người mắc quai bị giảm cảm giác thèm ăn hoặc ăn ít hơn. Nếu lựa chọn những món khô, dai, khó nhai, người bệnh có thể càng khó hoàn thành bữa ăn và không bảo đảm được nhu cầu dinh dưỡng.
Thịt trâu là nguồn cung cấp protein, sắt, kẽm và một số vi chất cần thiết. Vì vậy, nếu người bệnh dung nạp tốt, không cần loại bỏ thịt trâu một cách tuyệt đối. Thay vào đó, nên thay đổi cách chế biến để món ăn mềm và dễ tiêu thụ hơn.
Người bị quai bị nên chế biến thịt trâu như thế nào?
Nếu muốn sử dụng thịt trâu trong thời gian mắc bệnh, có thể áp dụng một số nguyên tắc sau:
- Chọn phần thịt tương đối mềm, ít gân và không quá dai.
- Thái thịt thành những miếng nhỏ hoặc băm, xay trước khi chế biến.
- Nấu chín kỹ, có thể hầm để làm mềm thịt.
- Ưu tiên các món có nước như cháo thịt, súp hoặc canh.
- Tránh các món thịt trâu nướng, áp chảo quá khô, thịt khô hoặc món cần nhai lâu.
- Ăn chậm, từng lượng nhỏ và dừng lại nếu xuất hiện đau nhiều khi nhai hoặc nuốt.
Nếu việc nhai khiến người bệnh đau rõ rệt, có thể tạm thời thay thịt trâu bằng các nguồn protein mềm hơn như trứng, đậu phụ, cá nấu mềm, thịt xay hoặc các loại thực phẩm giàu protein phù hợp với khả năng ăn uống.
Người bị quai bị nên ăn gì?
Trong thời gian tuyến nước bọt sưng đau, chế độ ăn nên ưu tiên những thực phẩm mềm, dễ nhai, dễ nuốt và cung cấp đầy đủ năng lượng.
Có thể lựa chọn:
- Cháo, súp hoặc các món được nấu mềm.
- Trứng chế biến mềm.
- Đậu phụ và các chế phẩm từ đậu.
- Cá được nấu chín kỹ, lọc sạch xương và chế biến mềm.
- Thịt nạc băm hoặc xay.
- Rau củ nấu chín mềm, nghiền hoặc thái nhỏ.
- Các thực phẩm giàu năng lượng và protein phù hợp với khả năng dung nạp của người bệnh.
- Uống đủ nước, đặc biệt khi có sốt hoặc ăn uống kém.
Thức ăn nên được chia thành nhiều bữa nhỏ nếu người bệnh khó ăn trong mỗi bữa. Việc duy trì đủ nước và dinh dưỡng có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn cơ thể đang chống lại nhiễm virus.
Bị quai bị nên hạn chế những thực phẩm nào?
Người mắc quai bị nên hạn chế các thực phẩm có thể làm tăng cảm giác đau hoặc gây khó khăn khi ăn uống.
Thực phẩm có vị chua
Các loại thực phẩm hoặc đồ uống có vị chua có thể kích thích tiết nước bọt. Khi tuyến nước bọt đang viêm và sưng, sự kích thích này có thể làm người bệnh cảm thấy đau hơn. Vì vậy, nếu ăn thực phẩm chua khiến đau tăng, nên tạm thời hạn chế.
Thực phẩm cay, kích thích
Ớt, tiêu và các món có nhiều gia vị cay có thể gây khó chịu ở một số người bệnh. Đặc biệt, khi niêm mạc miệng hoặc họng đang nhạy cảm, nên ưu tiên món ăn có vị nhẹ, dễ ăn.
Thực phẩm cứng, dai
Đây là nhóm cần chú ý hơn cả khi người bệnh đang đau vùng mang tai. Thịt dai, thực phẩm khô, đồ ăn cứng hoặc các món phải nhai lâu có thể làm tăng vận động của hàm và khiến cảm giác đau rõ hơn.
Đồ ăn quá nóng hoặc quá lạnh
Nếu người bệnh cảm thấy đau hoặc khó chịu khi sử dụng thức ăn, nên lựa chọn thực phẩm ở nhiệt độ phù hợp, tránh những món quá nóng hoặc quá lạnh.
Một số lưu ý khi chăm sóc người mắc quai bị
Bên cạnh chế độ ăn, người mắc quai bị cần nghỉ ngơi và hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong giai đoạn có khả năng lây truyền. Không nên tự ý dùng thuốc hoặc đắp các loại thuốc, lá hay hóa chất lên vùng tuyến mang tai bị sưng nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.
Quai bị thường diễn biến lành tính nhưng vẫn có thể xuất hiện biến chứng. Người bệnh cần được theo dõi các dấu hiệu bất thường như đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, đau bụng, đau hoặc sưng tinh hoàn ở nam giới, hoặc tình trạng bệnh diễn biến nặng lên.
Kết luận
Người bị quai bị có thể ăn thịt trâu nếu vẫn dung nạp tốt, nhưng nên ưu tiên thịt được nấu mềm, thái nhỏ hoặc xay và tránh các món dai, cứng, khô cần nhai nhiều. Không có cơ sở để xem thịt trâu là thực phẩm bắt buộc phải kiêng tuyệt đối khi mắc quai bị.
Quan trọng nhất là lựa chọn thức ăn phù hợp với mức độ sưng đau của tuyến nước bọt, bảo đảm đủ nước và dinh dưỡng trong thời gian cơ thể hồi phục. Nếu người bệnh đau nhiều khi ăn uống, khó nuốt, không thể bổ sung đủ nước hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường, nên được thăm khám để đánh giá và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.