Người bị quai bị không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối thịt chó do thịt chó không phải là thực phẩm được chứng minh làm bệnh quai bị nặng hơn. Tuy nhiên, trong giai đoạn tuyến nước bọt đang sưng đau, người bệnh nên hạn chế các món thịt chó, đặc biệt là những món dai, khô, nhiều gia vị cay hoặc cần nhai nhiều.
Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus, thường gây viêm và sưng đau tuyến mang tai hoặc các tuyến nước bọt khác. Tình trạng sưng vùng má và góc hàm có thể khiến người bệnh đau khi há miệng, nhai hoặc nuốt. Vì vậy, việc lựa chọn thực phẩm trong thời gian này chủ yếu nhằm giảm kích thích tuyến nước bọt, hạn chế đau khi ăn uống và bảo đảm cung cấp đủ năng lượng, nước cùng các chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình hồi phục.
Người bị quai bị có nên ăn thịt chó không?
Về mặt dinh dưỡng, không có bằng chứng cho thấy thịt chó là nguyên nhân làm virus quai bị phát triển hoặc khiến viêm tuyến nước bọt nặng hơn. Do đó, không thể xem thịt chó là một thực phẩm bắt buộc phải kiêng đối với tất cả người mắc quai bị.
Tuy nhiên, trong thời gian tuyến mang tai sưng đau, người bệnh nên ưu tiên những món mềm, dễ nhai, dễ nuốt. Các món thịt có độ dai, chắc hoặc cần nhai lâu có thể làm tăng vận động của cơ hàm và khiến cảm giác đau vùng mang tai rõ rệt hơn. Khuyến nghị về chế độ ăn mềm cũng được áp dụng trong chăm sóc người mắc quai bị nhằm giảm đau khi nhai.
Thịt chó trong thực tế thường được chế biến thành các món như thịt chó nướng, hấp, xào hoặc các món có độ dai và dùng kèm nhiều loại gia vị. Những cách chế biến này không phù hợp với người đang đau khi nhai.
Vì sao nên hạn chế thịt chó khi tuyến mang tai còn sưng đau?
Khó nhai: Thịt có cấu trúc dai hoặc chắc khiến người bệnh phải nhai nhiều. Trong khi đó, quai bị thường gây đau và nhạy cảm ở vùng tuyến mang tai, vì vậy việc nhai nhiều có thể làm tăng cảm giác khó chịu.
Có thể chứa nhiều gia vị kích thích: Các món thịt chó thường được chế biến cùng riềng, sả, tiêu, ớt hoặc các loại gia vị có vị cay. Những thực phẩm gây kích thích khoang miệng hoặc làm người bệnh cảm thấy đau khi ăn nên được hạn chế trong giai đoạn cấp tính.
Không thuận lợi khi người bệnh khó há miệng hoặc nuốt đau: Khi tuyến nước bọt sưng nhiều, người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc há miệng, nhai và nuốt. Khi đó, các món mềm, được nấu nhừ sẽ dễ ăn hơn so với thịt dai hoặc món khô.
Như vậy, lý do hạn chế thịt chó chủ yếu liên quan đến cách chế biến, độ dai của thực phẩm và khả năng gây khó chịu khi nhai, chứ không phải do thịt chó được chứng minh là làm bệnh quai bị tiến triển nặng hơn.
Người bị quai bị nên ăn gì?
Trong thời gian mắc bệnh, chế độ ăn nên được điều chỉnh theo mức độ sưng đau và khả năng ăn uống của từng người.
Ưu tiên thức ăn mềm, lỏng
Người bệnh có thể lựa chọn cháo, súp, canh, cơm mềm, khoai tây hoặc rau củ nấu nhừ, trứng chế biến mềm, cá hấp mềm và các món hầm. Thức ăn nên được cắt nhỏ hoặc nghiền nếu người bệnh đau nhiều khi nhai.
Chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ trong ngày cũng có thể giúp người bệnh dễ đáp ứng nhu cầu năng lượng hơn khi đang chán ăn hoặc đau khi ăn.
Bổ sung thực phẩm giàu protein
Cơ thể vẫn cần protein để duy trì hoạt động và phục hồi trong thời gian mắc bệnh. Có thể lựa chọn trứng, cá, thịt nạc được nấu mềm, sữa và các sản phẩm từ sữa phù hợp, đậu phụ, đậu và các loại thực phẩm giàu protein khác.
Không cần loại bỏ hoàn toàn thịt hoặc các nguồn protein động vật nếu người bệnh vẫn có thể ăn và tiêu hóa bình thường. Điều quan trọng là lựa chọn cách chế biến mềm, dễ nhai và phù hợp với khả năng ăn uống.
Tăng cường rau củ và thực phẩm giàu dinh dưỡng
Rau xanh, rau củ và các loại thực phẩm đa dạng giúp cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ. Nên ưu tiên cách chế biến luộc, hấp, nấu canh hoặc hầm mềm thay vì các món chiên rán, khô hoặc quá cứng.
Uống đủ nước
Sốt, ăn uống kém hoặc nôn ói trong trường hợp có biến chứng có thể làm tăng nguy cơ mất nước. Người bệnh nên uống đủ nước tùy nhu cầu và tình trạng sức khỏe, ưu tiên nước lọc hoặc nước ấm nếu cảm thấy dễ chịu hơn.
Nếu người bệnh có biểu hiện nôn nhiều, đau bụng dữ dội hoặc không thể uống đủ nước, cần được cơ sở y tế đánh giá vì quai bị có thể gây viêm tụy trong một số trường hợp.
Người bị quai bị nên hạn chế những thực phẩm nào?
Thay vì đặt ra danh sách thực phẩm “cấm tuyệt đối”, người bệnh nên chú ý đến những nhóm thực phẩm có thể làm tăng đau hoặc gây khó khăn khi ăn.
Thực phẩm chua, có tính acid
Các loại nước ép hoặc thực phẩm có tính acid, chẳng hạn nước cam, chanh và một số loại nước trái cây có vị chua, có thể kích thích tuyến nước bọt và gây đau khi tuyến đang viêm. Vì vậy, nếu ăn hoặc uống những thực phẩm này khiến đau tăng lên, người bệnh nên tạm thời hạn chế.
Thực phẩm cay và gây kích thích
Ớt, tiêu và các món quá cay có thể gây khó chịu ở khoang miệng và làm việc ăn uống trở nên khó khăn hơn. Người bệnh nên lựa chọn món có hương vị nhẹ trong giai đoạn tuyến nước bọt đang sưng đau.
Món cứng, dai hoặc cần nhai nhiều
Thịt dai, đồ chiên giòn, thực phẩm khô, các loại hạt cứng hoặc món ăn phải nhai lâu có thể làm tăng đau vùng hàm. Đây cũng là lý do người bệnh nên hạn chế những món thịt được chế biến theo cách khiến thịt trở nên dai, trong đó có một số món thịt chó.
Đồ ăn quá nóng hoặc quá lạnh
Nếu nhiệt độ thức ăn khiến vùng miệng và tuyến nước bọt đau hơn, nên sử dụng thực phẩm ở nhiệt độ vừa phải, phù hợp với khả năng dung nạp của người bệnh.
Một số lưu ý khi chăm sóc người mắc quai bị
Quai bị thường tự giới hạn và phần lớn người bệnh hồi phục hoàn toàn, nhưng bệnh vẫn có thể gây các biến chứng như viêm tinh hoàn, viêm buồng trứng, viêm tụy, viêm màng não, viêm não hoặc giảm thính lực. Vì vậy, người bệnh không nên chỉ chú ý đến chế độ ăn mà cần theo dõi diễn biến bệnh và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế.
Người mắc quai bị cũng cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong thời gian có khả năng lây truyền. Theo khuyến cáo hiện hành, người mắc quai bị nên cách ly ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng tuyến mang tai hoặc tuyến nước bọt để hạn chế lây nhiễm.
Khi nào cần đi khám ngay?
Người bệnh cần được khám hoặc tái khám khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như:
- Đau đầu dữ dội, cứng gáy, rối loạn ý thức hoặc co giật.
- Nôn ói nhiều hoặc đau bụng rõ rệt.
- Đau, sưng tinh hoàn ở nam giới sau tuổi dậy thì.
- Đau vùng bụng hoặc có biểu hiện nghi ngờ viêm tụy.
- Khó uống nước, dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng sốt kéo dài.
- Triệu chứng bệnh trở nên nặng hơn thay vì cải thiện.
Kết luận
Người bị quai bị không bắt buộc phải kiêng thịt chó vì chưa có bằng chứng y khoa cho thấy thịt chó trực tiếp làm bệnh quai bị nặng hơn. Tuy nhiên, trong giai đoạn tuyến nước bọt còn sưng đau, nên hạn chế các món thịt chó dai, khô, nhiều gia vị cay hoặc cần nhai nhiều vì có thể làm tăng đau và gây khó khăn khi ăn uống.
Thay vào đó, người bệnh nên ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, giàu dinh dưỡng; cung cấp đủ nước và hạn chế thực phẩm chua, cay hoặc những món gây đau khi ăn. Chế độ dinh dưỡng phù hợp có vai trò hỗ trợ duy trì thể trạng trong thời gian cơ thể chống lại nhiễm virus, nhưng không thay thế việc theo dõi và điều trị các biến chứng của quai bị khi có dấu hiệu bất thường.