Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus, thường gây viêm và sưng đau tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai. Người bệnh có thể bị sốt, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn và đau vùng hàm khi nhai hoặc nuốt. Vì vậy, chế độ ăn trong thời gian mắc bệnh cần được điều chỉnh phù hợp để người bệnh vẫn nhận đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất mà không làm tăng cảm giác đau hoặc khó chịu.
Người bị quai bị có ăn được mì tôm không?
Người mắc quai bị không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn mì tôm. Tuy nhiên, mì ăn liền không phải lựa chọn tối ưu để sử dụng thường xuyên trong thời gian bệnh vì thường chứa nhiều muối, chất béo và ít chất xơ, vitamin cũng như các nguồn protein cần thiết nếu chỉ ăn mì với gói gia vị.
Đặc biệt, người bệnh nên hạn chế các loại mì có vị cay, chua hoặc sử dụng nhiều gia vị. Những món có vị chua hoặc cay có thể kích thích tuyến nước bọt, khiến người đang bị viêm tuyến nước bọt cảm thấy đau và khó chịu hơn.
Nếu muốn ăn mì, có thể chế biến mì theo cách đơn giản hơn: nấu thật mềm, sử dụng ít gói gia vị, không thêm ớt hoặc các loại sốt cay, đồng thời bổ sung trứng, thịt nạc băm, cá hoặc đậu phụ và rau củ đã nấu mềm. Cách chế biến này giúp bữa ăn có giá trị dinh dưỡng cao hơn và dễ ăn hơn.
Tuy nhiên, mì tôm chỉ nên được sử dụng như một lựa chọn thay thế khi cần thiết, không nên trở thành nguồn thực phẩm chính trong suốt thời gian mắc bệnh.
Vì sao người bị quai bị thường khó ăn uống?
Khi tuyến mang tai hoặc các tuyến nước bọt khác bị viêm, vùng má, góc hàm và quanh tai có thể sưng đau. Động tác nhai và kích thích tiết nước bọt có thể làm cảm giác đau tăng lên. Một số người bệnh còn có biểu hiện chán ăn, sốt và mệt mỏi.
Do đó, thay vì tập trung vào việc “kiêng thật nhiều món”, người bệnh nên ưu tiên thực phẩm có kết cấu mềm, ẩm, dễ nuốt và ít phải nhai. Đây là nguyên tắc quan trọng giúp duy trì dinh dưỡng trong giai đoạn bệnh.
Người bị quai bị nên ăn gì?
1. Thức ăn mềm, lỏng và dễ nuốt
Cháo, súp, canh, bột, cơm mềm hoặc các món được nấu nhừ thường phù hợp hơn với người đang đau vùng hàm. Có thể thay đổi nguyên liệu để bảo đảm cung cấp đủ chất đạm và năng lượng.
Một số lựa chọn gồm:
- Cháo thịt bằm, cháo cá hoặc cháo trứng.
- Súp rau củ nấu mềm.
- Canh trứng, canh thịt bằm.
- Khoai tây hoặc khoai lang nghiền.
- Đậu phụ mềm.
- Nui hoặc mì được nấu mềm.
- Cơm nấu mềm nếu người bệnh có thể nhai mà không đau nhiều.
Nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày nếu người bệnh ăn kém hoặc nhanh no.
2. Bổ sung thực phẩm giàu protein
Protein cần thiết để duy trì khối cơ và hỗ trợ quá trình phục hồi của cơ thể. Người bệnh có thể lựa chọn trứng, cá mềm, thịt nạc xay hoặc băm nhỏ, đậu phụ, các loại đậu và sản phẩm từ sữa nếu dung nạp tốt.
Không có cơ sở để yêu cầu tất cả người bệnh quai bị phải loại bỏ hoàn toàn thịt gà. Nếu người bệnh ăn thịt gà mà không đau khi nhai hoặc khó tiêu, có thể sử dụng phần thịt mềm, nấu chín kỹ và xé hoặc băm nhỏ. Điều quan trọng là lựa chọn cách chế biến phù hợp với khả năng nhai nuốt.
3. Rau xanh và thực phẩm giàu vitamin
Rau xanh và các loại rau củ cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ, góp phần duy trì chế độ ăn cân đối trong thời gian bệnh.
Nên ưu tiên các loại rau được nấu chín mềm như:
- Rau cải.
- Bí đỏ.
- Cà rốt.
- Bí xanh.
- Khoai tây.
- Khoai lang.
- Các loại đậu được nấu nhừ.
Có thể nghiền hoặc xay nhỏ rau củ nếu người bệnh đau nhiều khi nhai.
4. Trái cây mềm, ít chua
Trái cây cung cấp vitamin và nước, nhưng nên lựa chọn loại mềm, dễ ăn và không có vị quá chua.
Có thể cân nhắc:
- Chuối chín.
- Đu đủ chín.
- Lê chín mềm.
- Dưa hấu.
- Bơ.
- Táo được hấp hoặc nấu mềm.
Nếu trái cây có vị chua khiến người bệnh đau hoặc tăng tiết nước bọt, nên tạm thời hạn chế.
5. Uống đủ nước
Sốt và ăn uống kém có thể làm tăng nguy cơ thiếu nước. Người bệnh nên uống nước thường xuyên, chia thành nhiều lần trong ngày thay vì chờ đến khi khát mới uống.
Nước lọc là lựa chọn đơn giản và phù hợp. Ngoài ra, có thể bổ sung nước từ canh, súp hoặc các thức uống phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Nếu người bệnh nôn ói, tiêu chảy, sốt cao hoặc uống kém, cần chú ý hơn đến nguy cơ mất nước và trao đổi với nhân viên y tế khi cần thiết.
Người bị quai bị nên kiêng hoặc hạn chế những món gì?
Không phải mọi trường hợp quai bị đều phải áp dụng một danh sách thực phẩm “cấm” giống nhau. Thay vào đó, nên hạn chế những thực phẩm có khả năng làm tăng đau, khó nhai hoặc kích thích tiết nước bọt.
1. Thực phẩm chua
Các loại thực phẩm có vị chua như chanh, me, giấm, một số loại trái cây chua hoặc nước uống có vị chua có thể kích thích tiết nước bọt. Khi tuyến nước bọt đang viêm, điều này có thể làm người bệnh cảm thấy đau hoặc khó chịu hơn.
Nếu ăn một món có vị chua mà thấy đau vùng mang tai hoặc tăng cảm giác khó chịu, nên tạm thời tránh món đó.
2. Thực phẩm cay và nhiều gia vị
Ớt, sa tế, tiêu và các món cay có thể gây kích ứng khoang miệng, đồng thời khiến người bệnh khó chịu khi ăn.
Mì cay, mì chua cay, lẩu cay hoặc các món sử dụng nhiều gia vị kích thích vì vậy không phải lựa chọn phù hợp trong giai đoạn tuyến nước bọt đang sưng đau.
3. Thức ăn cứng, dai hoặc cần nhai nhiều
Thực phẩm quá cứng, dai hoặc khô có thể làm tăng hoạt động nhai và gây đau vùng tuyến mang tai.
Nên hạn chế:
- Thịt dai, khô.
- Thịt nướng quá cứng.
- Các loại hạt nguyên miếng.
- Đồ ăn giòn, cứng.
- Bánh quy cứng.
- Rau củ sống cứng.
- Thức ăn khô khó nuốt.
Thay vào đó, nên băm nhỏ, xay, nghiền hoặc nấu mềm thực phẩm.
4. Thực phẩm quá mặn và thực phẩm chế biến sẵn
Các loại mì ăn liền, đồ ăn đóng gói, thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn thường có hàm lượng natri tương đối cao. Một chế độ ăn đa dạng, ưu tiên thực phẩm ít chế biến và hạn chế lượng muối sẽ phù hợp hơn cho sức khỏe tổng thể.
Do đó, nếu ăn mì tôm, người bệnh có thể giảm lượng gói gia vị và bổ sung thêm thực phẩm giàu protein, rau củ để cân bằng bữa ăn.
5. Đồ uống có thể gây khó chịu
Nếu một loại đồ uống quá chua, quá cay hoặc khiến vùng tuyến nước bọt đau hơn, người bệnh nên tạm thời ngừng sử dụng.
Nên ưu tiên nước lọc và các loại thức uống phù hợp với khả năng dung nạp của từng người.
Có cần kiêng thịt gà và đồ nếp khi bị quai bị không?
Đây là vấn đề thường gây nhầm lẫn. Hiện không nên hiểu rằng người mắc quai bị bắt buộc phải loại bỏ hoàn toàn thịt gà hoặc tất cả món làm từ gạo nếp.
Điều cần quan tâm chủ yếu là kết cấu, cách chế biến và khả năng dung nạp của người bệnh. Thịt gà nếu được nấu mềm, xé nhỏ có thể là nguồn protein; tương tự, các thực phẩm từ tinh bột có thể được sử dụng nếu mềm, dễ nuốt và không làm người bệnh khó chịu.
Tuy nhiên, những món quá dai, khô, dính hoặc cần nhai nhiều vẫn nên hạn chế trong giai đoạn tuyến mang tai sưng đau.
Một số món có thể lựa chọn khi bị quai bị
Tùy mức độ đau và khả năng ăn uống, thực đơn có thể thay đổi. Một số lựa chọn gồm:
Bữa sáng: cháo trứng, cháo thịt bằm, súp hoặc nui nấu mềm.
Bữa phụ: chuối chín, đu đủ, bơ hoặc sữa phù hợp với khả năng dung nạp.
Bữa trưa: cơm mềm, cá hấp hoặc thịt băm mềm, canh rau củ.
Bữa chiều: sữa chua nếu không gây khó chịu, trái cây mềm hoặc súp.
Bữa tối: cháo cá, cháo thịt, súp rau củ hoặc cơm mềm với món ăn được nấu mềm.
Không cần ép người bệnh ăn một lượng lớn trong một lần. Chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa thường dễ thực hiện hơn khi người bệnh chán ăn hoặc đau khi nhai.
Ngoài chế độ ăn, người bệnh quai bị cần lưu ý gì?
Quai bị là bệnh do virus nên điều trị chủ yếu là chăm sóc và điều trị triệu chứng; hiện không có thuốc kháng virus đặc hiệu thường quy dành cho quai bị. Phần lớn người bệnh hồi phục hoàn toàn, nhưng bệnh vẫn có thể gây các biến chứng như viêm tinh hoàn, viêm buồng trứng, viêm tụy, viêm màng não hoặc viêm não.
Người bệnh cần nghỉ ngơi, hạn chế hoạt động gắng sức và thực hiện các hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Không tự ý sử dụng kháng sinh vì kháng sinh không có tác dụng điều trị virus quai bị; thuốc chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định có chỉ định phù hợp.
Do quai bị có khả năng lây truyền qua dịch tiết đường hô hấp và nước bọt, người bệnh cũng cần hạn chế tiếp xúc gần, không dùng chung cốc, chai nước, dụng cụ ăn uống và thực hiện vệ sinh tay thường xuyên. Người mắc quai bị nên tránh tiếp xúc với người khác trong khoảng 5 ngày kể từ khi tuyến nước bọt bắt đầu sưng theo khuyến cáo kiểm soát lây nhiễm.
Khi nào người bệnh cần đi khám?
Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi triệu chứng nặng lên, ăn uống hoặc uống nước rất khó khăn, có dấu hiệu mất nước, đau bụng nhiều, đau hoặc sưng tinh hoàn, đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn nhiều, rối loạn ý thức, co giật hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường khác.
Kết luận
Người bị quai bị không bắt buộc phải kiêng hoàn toàn mì tôm, nhưng mì ăn liền, đặc biệt loại cay hoặc chua cay, không nên được sử dụng thường xuyên. Nếu cần ăn, nên nấu mì mềm, giảm gia vị và bổ sung thêm trứng, cá, thịt nạc, đậu phụ hoặc rau củ để cải thiện giá trị dinh dưỡng.
Trong thời gian mắc bệnh, nguyên tắc quan trọng là lựa chọn thức ăn mềm, dễ nuốt, đủ năng lượng và protein; hạn chế món chua, cay, quá cứng hoặc dai; đồng thời bảo đảm uống đủ nước. Chế độ ăn nên được điều chỉnh theo mức độ sưng đau tuyến nước bọt và khả năng ăn uống thực tế của từng người.