Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026 diễn ra từ ngày 1 đến 7/10 với chủ đề “Kiểm soát đường huyết thai kỳ – Mẹ an tâm, con khỏe mạnh”. Đây là dịp để các cơ sở y tế tăng cường truyền thông, giúp phụ nữ mang thai hiểu đúng về đái tháo đường thai kỳ, chủ động tầm soát và kiểm soát đường huyết ngay trong thai kỳ. Tại An Giang, Bệnh viện Đa khoa Phú Tân là một trong những cơ sở thực hiện chăm sóc sức khỏe sinh sản, khám và theo dõi thai kỳ cho người dân trên địa bàn.
Đái tháo đường thai kỳ không phải lúc nào cũng có dấu hiệu rõ ràng
Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng đường huyết tăng được phát hiện trong thời gian mang thai. Bệnh có thể xuất hiện ở những phụ nữ trước đó chưa từng được chẩn đoán mắc đái tháo đường và nhiều trường hợp gần như không có triệu chứng đặc hiệu.
Chính vì vậy, chỉ dựa vào cảm giác khỏe mạnh hoặc không có biểu hiện bất thường là chưa đủ để loại trừ nguy cơ. Thai phụ cần khám thai định kỳ và thực hiện các xét nghiệm theo thời điểm bác sĩ chỉ định.
Tình trạng tăng đường huyết trong thai kỳ nếu không được phát hiện và kiểm soát phù hợp có thể liên quan đến nhiều nguy cơ đối với cả mẹ và thai nhi, trong đó có tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, thai phát triển lớn, khó khăn khi sinh, chấn thương khi sinh và hạ đường huyết ở trẻ sau sinh.
Do đó, kiểm soát đường huyết không chỉ là vấn đề của người mẹ mà còn là một phần quan trọng trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe thai nhi.
Khám thai định kỳ là bước quan trọng để phát hiện nguy cơ
Trong quá trình quản lý thai kỳ, bác sĩ sẽ đánh giá nhiều yếu tố có thể làm tăng khả năng mắc đái tháo đường thai kỳ. Một số yếu tố đáng lưu ý gồm thừa cân, béo phì, tiền sử đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con có cân nặng lớn, tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường, tuổi mẹ cao hoặc có các rối loạn chuyển hóa liên quan.
Theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, thai phụ có yếu tố nguy cơ cần được đánh giá đường huyết sớm ngay từ những lần khám thai đầu tiên. Nếu kết quả ban đầu chưa cho thấy bất thường, vẫn cần thực hiện sàng lọc đái tháo đường thai kỳ ở giai đoạn thích hợp.
Với những thai phụ không được chẩn đoán đái tháo đường trước đó, khoảng thời gian 24–28 tuần thai được xem là thời điểm quan trọng để thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose nhằm phát hiện đái tháo đường thai kỳ. WHO cũng đưa xét nghiệm đường huyết trong khoảng 24–28 tuần vào nội dung chăm sóc thai kỳ.
Tại Bệnh viện Đa khoa Phú Tân, An Giang, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản và phụ sản là một trong những lĩnh vực chuyên môn của bệnh viện. Việc thai phụ duy trì lịch khám và chủ động trao đổi với nhân viên y tế giúp quá trình theo dõi thai kỳ được thực hiện đầy đủ hơn, trong đó có đánh giá nguy cơ rối loạn đường huyết.
Nghiệm pháp dung nạp glucose giúp phát hiện đái tháo đường thai kỳ
Một phương pháp thường được sử dụng để chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ là nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống với 75 g glucose.
Theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, thai phụ được nhịn đói trước khi làm xét nghiệm, sau đó lấy mẫu máu lúc đói, uống dung dịch chứa 75 g glucose và tiếp tục lấy máu kiểm tra sau 1 giờ và 2 giờ. Trong thời gian thực hiện nghiệm pháp, thai phụ cần tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế để kết quả xét nghiệm có giá trị.
Các ngưỡng đường huyết được sử dụng để chẩn đoán cần được nhân viên y tế đánh giá theo đúng tiêu chuẩn chuyên môn. Thai phụ không nên tự đọc một chỉ số riêng lẻ rồi kết luận mình có hoặc không mắc bệnh.
Điều quan trọng là xét nghiệm được thực hiện đúng thời điểm, đúng quy trình và kết quả được bác sĩ đánh giá trong tổng thể tình trạng thai kỳ.
Vì sao cần kiểm soát đường huyết khi mang thai?
Trong thai kỳ, những thay đổi về hormone có thể làm cơ thể giảm khả năng sử dụng insulin hiệu quả. Khi lượng insulin không đáp ứng đủ nhu cầu, đường huyết có thể tăng lên.
Nếu đường huyết của mẹ tăng kéo dài, glucose có thể đi qua nhau thai và ảnh hưởng đến môi trường chuyển hóa của thai nhi. Thai có thể tăng trưởng quá mức, đồng thời trẻ sơ sinh có nguy cơ bị hạ đường huyết sau khi chào đời.
Tăng đường huyết trong thai kỳ cũng được ghi nhận có liên quan đến một số biến chứng sản khoa và chu sinh. Việc phát hiện sớm và quản lý đường huyết phù hợp có thể góp phần hạn chế những nguy cơ này.
Đây cũng chính là ý nghĩa của thông điệp “Kiểm soát đường huyết thai kỳ – Mẹ an tâm, con khỏe mạnh” trong Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026: kiểm soát đường huyết cần được xem là một phần của chăm sóc thai kỳ chủ động, thay vì chỉ quan tâm khi đã xuất hiện triệu chứng.
Ăn uống và vận động cần được điều chỉnh phù hợp
Khi được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, thai phụ không nên tự ý nhịn ăn hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột với mục đích làm giảm đường huyết.
Thay vào đó, chế độ ăn cần được điều chỉnh dựa trên nhu cầu dinh dưỡng của thai kỳ và tình trạng đường huyết. Thai phụ nên ưu tiên chế độ ăn đa dạng, cân đối, kiểm soát lượng thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường, đồng thời phân bổ bữa ăn hợp lý theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Hoạt động thể chất ở mức phù hợp cũng có vai trò trong kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, việc vận động phải căn cứ vào sức khỏe của mẹ, tuổi thai và các chống chỉ định sản khoa. Không phải thai phụ nào cũng phù hợp với cùng một hình thức hoặc cường độ vận động.
WHO khuyến nghị quản lý đái tháo đường thai kỳ bắt đầu từ các biện pháp về dinh dưỡng và hoạt động thể chất; khi các biện pháp này không đủ để đưa đường huyết về mục tiêu, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bằng thuốc phù hợp, trong đó có insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết theo từng trường hợp.
Thai phụ không nên tự điều trị khi đường huyết bất thường
Một sai lầm có thể gặp là tự ý nhịn ăn, tự giảm khẩu phần quá mức hoặc sử dụng thuốc, thực phẩm bổ sung và các sản phẩm được quảng cáo có khả năng “hạ đường huyết” mà chưa được bác sĩ đánh giá.
Trong thai kỳ, mọi thay đổi về chế độ ăn, vận động hoặc thuốc điều trị đều cần được cân nhắc dựa trên sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai.
Nếu đã được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, thai phụ cần tuân thủ lịch tái khám, theo dõi đường huyết theo chỉ định và thông báo cho bác sĩ khi xuất hiện các vấn đề bất thường.
Đối với những trường hợp cần điều trị bằng thuốc, việc lựa chọn thuốc phải do bác sĩ quyết định. Mục tiêu là kiểm soát đường huyết hiệu quả nhưng đồng thời hạn chế nguy cơ hạ đường huyết và bảo đảm an toàn cho cả mẹ và thai nhi.
Bệnh viện Đa khoa Phú Tân đồng hành cùng thai phụ trong chăm sóc thai kỳ
Là cơ sở khám chữa bệnh công lập trực thuộc Sở Y tế An Giang, Bệnh viện Đa khoa Phú Tân thực hiện nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho người dân trên địa bàn và các khu vực lân cận. Bệnh viện có Khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản và Phụ sản, thực hiện khám, điều trị sản phụ khoa và chăm sóc sức khỏe bà mẹ.
Với thai phụ, một thai kỳ an toàn không chỉ được xây dựng từ những lần siêu âm mà còn cần theo dõi toàn diện sức khỏe của người mẹ. Huyết áp, cân nặng, xét nghiệm máu, đường huyết, sự phát triển của thai nhi và những yếu tố nguy cơ khác đều cần được đánh giá theo từng giai đoạn.
Trong đó, sàng lọc đái tháo đường thai kỳ đúng thời điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì bệnh có thể diễn biến âm thầm.
Việc lựa chọn cơ sở y tế để khám thai, thực hiện xét nghiệm và nhận tư vấn giúp thai phụ có thêm điều kiện theo dõi sức khỏe một cách hệ thống. Tại Bệnh viện Đa khoa Phú Tân, người dân có thể tiếp cận các dịch vụ khám và chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp với nhu cầu, đồng thời được hướng dẫn khi cần thực hiện các xét nghiệm hoặc đánh giá chuyên sâu.
Chủ động từ sớm để mẹ khỏe, con phát triển tốt
Đái tháo đường thai kỳ không đồng nghĩa với việc thai kỳ chắc chắn gặp biến chứng. Điều quan trọng là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện, đánh giá và kiểm soát phù hợp.
Thai phụ nên ghi nhớ một số nguyên tắc:
- Khám thai đúng lịch và không bỏ qua các xét nghiệm được bác sĩ chỉ định.
- Đặc biệt lưu ý việc sàng lọc đái tháo đường thai kỳ trong khoảng 24–28 tuần nếu chưa được chẩn đoán đái tháo đường trước đó.
- Trao đổi với bác sĩ nếu có tiền sử đái tháo đường thai kỳ, gia đình có người mắc đái tháo đường, thừa cân hoặc các yếu tố nguy cơ khác.
- Duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối và hạn chế thực phẩm, đồ uống chứa nhiều đường.
- Vận động phù hợp nếu không có chống chỉ định.
- Không tự ý sử dụng thuốc hoặc thay đổi chế độ ăn quá mức để kiểm soát đường huyết.
- Nếu đã được chẩn đoán bệnh, cần theo dõi đường huyết và tái khám theo lịch.
- Sau sinh vẫn cần được tư vấn theo dõi vì đái tháo đường thai kỳ có liên quan đến nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 về sau.
Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026 là dịp nhấn mạnh một thông điệp đơn giản nhưng thiết thực: chủ động kiểm tra đường huyết, phát hiện sớm bất thường và kiểm soát đúng cách chính là một phần quan trọng của chăm sóc thai kỳ an toàn.
Với sự đồng hành của các cơ sở y tế như Bệnh viện Đa khoa Phú Tân, An Giang, thai phụ có thể chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe, nhận diện nguy cơ và thực hiện các biện pháp chăm sóc cần thiết, hướng tới một thai kỳ khỏe mạnh và cuộc sinh an toàn hơn.